Kamille

Tijdens de zwangerschap, bevalling of in het kraambed raad ik regelmatig kamille aan. Maar waarvoor kun je het allemaal gebruiken? Je komt kamille regelmatig tegen in mijn blogs, maar een lijstje met de verschillende indicaties bij elkaar is ook wel handig!

Wat is kamille?
Kamille is een plantje wat vaak wordt gebruikt als kruidenmiddel. Kamille heeft van zichzelf een ontspannend en kalmerend effect op de maag en de darmen. Bovendien werkt kamille remmend tegen ontstekingen en werkt het ontsmettend. Zo kun je het bij veel verschillende indicaties gebruiken. Kamille is verkrijgbaar in verschillende soorten: lippenbalsem, zalf, spray, thee, etc. (Apotheek, s.a.)

Indicaties zwangerschap

Aambeien
Aambeien zijn uitgezakte zwellichamen. Hier kun je veel klachten van hebben, zoals jeuk en pijn.
Een badje van kamille werkt kalmerend en verzacht de jeuk. Tevens kun je een gebruikt kamilletheezakje tegen de aambeien aanleggen. (Gezonder leven, s.a.; Verhelst, 2010)

Blaasontsteking

Aangezien kamillethee ontstekingsremmend en tevens kalmerend werkt, kan het ook helpen om kamillethee te drinken (1 L per dag) wanneer je last hebt van een blaasontsteking. (Groene vrouw, 2013)

Brandend maagzuur
Een heel vervelend kwaaltje tijdens je zwangerschap: brandend maagzuur. Wanneer je hier veel last van hebt kan het helpen om kamillethee te drinken. Kamillethee werkt verzachtend voor je maag. (Verhelst, 2010)

Vaginale infectie
Een vaginale infectie kan heel vervelend zijn! Een badje van kamillethee kan helpen om de ontsteking sneller te verhelpen en tevens het genitale gebied te verzachten. (Verhelst, 2010)

Slaapproblemen
Kamille werkt rustgevend en kan er voor zorgen dat je beter kunt slapen. (Groene vrouw, 2013)

Spanning
Kamillethee werkt rustgevend en zorgt ervoor dat hevige emoties wat kalmeren. Daarom kan kamillethee ook veel goed doen wanneer je last hebt van nachtmerries, stress, spanning of angst. (Verhelst, 2010; Apotheek, s.a.)

Indicaties bevalling

Spanning
Ook tijdens je bevalling kun je soms veel spanning ervaren, met daardoor mogelijk een hogere spierspanning en een ongunstiger verloop van je bevalling. Het drinken van kamillethee tijdens je bevalling kan er voor zorgen dat je kalmer bent. (Verhelst, 2010)

Indicaties kraambed

Aambeien
Ook na de bevalling kun je last krijgen van aambeien, doordat er veel druk op je rectum heeft gestaan tijdens het persen. Om de klachten te verminderen kun je een nat kamilletheezakje tegen de aambeien aanleggen of kun je een kamillebadje nemen. (Gezonder leven, s.a., Verhelst, 2010)

Darmkrampjes
Hoe normaal ook, voor kindjes zijn darmkrampen heel vervelend. Door het maken van een kamillekompres kunnen de klachten verminderen: Een katoenen washandje insmeren met kamilleolie. Dit washandje verwarmen tussen 2 kruiken. Dit washandje op de buik van je kindje leggen en daar een hydrofiele luier overheen. (Scheffers, van Mullem & Riezebos, 2014)

Luieruitslag
Kamilleolie kun je gebruiken bij luieruitslag om de huid te kalmeren en te verzachten. (Verhelst, 2010; Apotheek, s.a.)

Naweeën
Het genoemde kamillekompres bij darmkrampjes, kan ook verlichting bieden bij naweeën!

Spoelen knip/ruptuur
Door de ontstekingsremmende en verzachtende werking kun je kamille ook goed gebruiken bij het verzorgen van je ruptuur of knip. Zet hiervoor kamillethee en laat het lauw worden. Je kunt dit bijvoorbeeld in een bidon stoppen en hiermee spoelen na een toiletbezoek. (Scheffers-Bosch, van Mullem & Riezebos – van der Veen, 2014; Verhelst, 2010)

Stuwing
Hoewel stuwing een teken is van de melkproductie, is het niet altijd even prettig. Voor een kalmerend- en een ontstekingsremmend effect kan het helpen om een warme kamillekompres op je borsten te leggen. Druppel wat kamilleolie op een hydrofiel washandje en warm deze op of maak kamillethee en week een hydrofiel washandje hierin voordat je het op je borst legt. Warmte is sowieso belangrijk bij stuwing, om de melk makkelijker te laten stromen. (Eurolac, 2010)

Bijwerkingen
Er zijn geen bijwerkingen bekend van te veel kamille. Wel zou je er allergisch voor kunnen zijn, wat kan resulteren in jeukende huiduitslag. (Apotheek, s.a.)

Conclusie
Kamille kun je dus voor heel veel indicaties gebruiken. Dit is vast nog geen compleet lijstje, dus mocht je nog een andere indicatie weten voor tijdens de zwangerschap, de bevalling of nadien, hoor ik het graag!

chamomile-829220_960_720
Bron: pixabay

Bronnen
Apotheek (s.a.)
Gevonden op het internet op 3 januari 2018 via http://www.apotheek.nl/medicijnen/kamille#belangrijk-om-te-weten-over-kamille

Eurolac (2010)
Gevonden op het internet op 3 januari 2018 via https://www.eurolac.net/hulpmiddelen-en-technieken-bij-verstopte-melkkanalen-en-borstontsteking/

Gezonder leven (s.a.)
Gevonden op het internet op 3 januari 2018 via https://gezonderleven.com/behandel-aambeien-op-natuurlijke-wijze/

Groene vrouw (2013)
Gevonden op het internet op 3 januari 2018 via https://groenevrouw.nl/wat-een-gezeik-natuurlijke-oplossingen-bij-blaasontsteking-2/

Scheffer, K., van Mullen, L., & Riezebos, P. (2014) Wat maakt Natuurlijke Kraamzorg zo anders? https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0CCEQFjAAahUKEwi73fyehITJAhUDcHIKHSWlCSs&url=http%3A%2F%2Fnatuurlijkekraamzorg.eu%2Fwp-content%2Fuploads%2F2014%2F11%2Fscriptie_kim__laura_en_paulien_natuurlijke_kraamzorg_2014.pdf&usg=AFQjCNESJHaAXiQLroJ9PvPb13LVHj_qxA&sig2=Vk2a4Q6QWjSqTCPSj8p5yg

Verhelst, G. (2010). Groot handboek geneeskrachtige planten. Wevelgem: BVBA.

Osteopathie

Osteopathie is iets wat ik regelmatig aanraad aan onze zwangere en kraamvrouwen. Maar wat is dat nu eigenlijk, een osteopaat? Wat kan hij/zij doen? En hoe werkt het nu eigenlijk?

Wat is osteopathie?
Bij osteopathie richt de osteopaat zich op het vinden van mogelijke bewegingsbelemmeringen in weefsels en gewrichten. Deze bewegingsbelemmeringen kunnen in verband staan met een klacht, bijvoorbeeld rugpijn of darmklachten. Dit wil niet zeggen dat de klacht ook altijd op de plaats van de verminderde beweeglijkheid zit. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat er een verminderde beweeglijkheid zit in je bekken en dat dit zorgt voor buikpijn of andersom. Wanneer de osteopaat de functiestoornis in de beweeglijkheid gevonden heeft, gaat hij deze behandelen doormiddel van zijn handen. Door middel van manipulaties en spiertechnieken worden bewegingsbelemmeringen opgeheven. Hierdoor gaat het lichaam zichzelf genezen en verdwijnt de klacht. De osteopaat maakt geen gebruik van apparaten of medicijnen, maar puur zijn kennis van fysiologie, de anatomie, pathologie en neurologie in combinatie met zijn handen. Hij weet welke lichaamsdelen met elkaar in verbinding staan en hoe deze elkaar kunnen beïnvloeden. (NVO, s.a.; Optimum osteopathie, s.a.; IAOTV, 2017; Osteopathie Achten, 2016)

Indicaties
Er kunnen verschillende klachten zijn waarvoor je een osteopaat kunt raadplegen, zowel als je zwanger bent als straks met je baby’tje.

Moeder (Osteopathie Feijen, s.a.)
Doordat je zwanger bent, verandert er veel in je lichaam. Je buik begint te groeien, waardoor de organen in je buik een andere plek gaan innemen en er komt meer druk te staan op je rug en bekken. Vaak gaat dit goed, maar niet ieder lichaam is in staat om dit zonder klachten op te vangen. Osteopathie kan je lichaam helpen om terug in evenwicht te komen en meer ruimte en beweeglijkheid in je lichaam te creëren.
Osteopathie kan bijvoorbeeld helpen bij:
– Rugklachten
– Bekkenklachten
– Nek- en/of schouderklachten
– Harde buiken
– Maagzuur
– Misselijkheid
– Hoofdpijn

Ook na de zwangerschap kan osteopathie je helpen om de beweeglijkheid (bijvoorbeeld in je buik) te herstellen en je lichaam weer zichzelf te laten genezen. Denk hierbij aan klachten als: urineverlies, bekkenbodemklachten, nek/rugklachten, pijn bij je stuitje, doof gevoel in je handen en blaasontstekingen.

Baby (Osteopathie Achten, 2016)
Ook baby’s kunnen het tijdens de bevalling (bijv. na een vacuüm of juist na een hele snelle bevalling) of zwangerschap erg zwaar gehad hebben, waardoor ze veel stress in hun lichaam hebben en dus verminderde beweeglijkheid. Osteopathie kan helpen om klachten te verminderen. Denk hierbij aan klachten als: excessief huilen, onrustig kindje, obstipatie en reflux.

Wetenschappelijk onderzoek
Naar osteopathie is wetenschappelijk onderzoek gedaan, maar voornamelijk bij rugpijn.  In 2009 is er een onderzoek gepubliceerd (Licciardone et al, 2009)  waarin duidelijk wordt dat osteopathie effect heeft op lage rugpijn tijdens de zwangerschap. Het zorgt ervoor dat lage rugpijn stopt of vermindert. Dit wordt tevens bevestigd in een klein Duits onderzoek in 2015. (Schwerla et al, 2015) Osteopathie bij andere klachten moet uitgebreider onderzocht worden om hiervan de effectiviteit te kunnen beoordelen.

Naar osteopathie bij baby’s is maar heel weinig onderzoek gedaan. We weten hierbij dus niet zeker of dit effectief is bij de pasgeborene of dat vermindering van klachten ergens anders vandaan komt. Het is nodig om hier meer onderzoek naar te doen.

Kosten
Door veel verzekeringen wordt osteopathie vergoed. Je hoeft hiervoor geen eigen bijdrage te betalen. (NVO, s.a.)

Behandeling
Wanneer je naar de osteopaat gaat lig je op de behandelbank, terwijl de osteopaat in eerste instantie enkel je lichaam onderzoekt. Na dit onderzoek worden de gevonden resultaten doorgenomen en wordt er een eventueel behandelplan opgesteld. Een behandeling duurt gemiddeld 45 minuten. Het is afhankelijk van de klacht en de tijd die je lichaam nodig heeft om de nieuwe bewegingsmogelijkheden te gebruiken, hoeveel behandelingen je nodig hebt. Je hebt geen verwijzing van een arts nodig om naar een osteopaat te gaan. (Optimum osteopathie, s.a.)

Conclusie
Osteopathie is een behandelwijze die in mijn ogen steeds meer in opkomst is. Het wordt bekender en daarmee ook toegankelijker. Er is wel onderzoek gedaan naar osteopathie, maar er is eigenlijk nog veel meer onderzoek nodig om de effectiviteit hiervan vast te leggen.

speaker-1024883_960_720.jpg
Bron: Jeffy @Pixabay

Bronnen

IAO TV (2017)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://www.osteopathie.eu/nl/osteopathie/wat-doet-een-osteopaat

Licciardone, J. C., Buchanan, S., Hensel, K. L., King, H.H., Fulda, K.G., & Stoll, S.T. (2009) Osteopathic manipulative treatment of back pain and related symptoms during pregnancy: a randomized controlled trial. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 202(1).

NVO (s.a.)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via https://www.osteopathie.nl/over-osteopathie/

Optimum osteopathie (s.a.)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://www.optimum-osteopathie.nl/over-osteopathie/

Osteopathie Achten (2016)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://osteopathie-achten.nl/over-ons/over-osteopathie/

Osteopathie Feijen (s.a.)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://www.osteopathiefeijen.nl/Osteopathie-bij-zwangeren

Schwerla F., Rother, K., Rother, D., Ruetz, M., & Resch, K.L. (2015) Manipulative Therapy in Women With Postpartum Low Back Pain and Disability: A Pragmatic Randomized Controlled Trial. The Journal of the American Osteopathic Association, 115 (7).

Een baby & warm weer

We kunnen er niet aan voorbij. Ook in Nederland is er nu echt sprake van tropische temperaturen! Hoe kun je met dit warme weer het beste rekening houden met je (pasgeboren) baby’tje?

Voeding

Borstvoeding (Kleintjes, s.a.; La Leche League, s.a.; Prolacta, s.a.)
Voed ook op deze warme dagen je kindje op verzoek. Door dit warme weer heeft je kindje meer behoefte aan borstvoeding en zal zich dan ook vaker melden. Doet je kindje dit niet, dan is het belangrijk om zelf te zorgen voor wat extra voedingsmomenten. Het is belangrijk om je kindje (onder de 6 maanden) geen water bij te geven. In water zitten niet de voedingstoffen die het kindje nodig heeft en door het water zal het kindje sneller vol zitten en minder om borstvoeding vragen. Het is juist belangrijk om je kindje frequent te voeden, zodat het voldoende voedingstoffen en voldoende vocht binnen krijgt. Als je kindje dorst heeft, zal het gewoon om een slokje borstvoeding vragen. Zorg er wel voor dat je zelf extra water drinkt!

Kunstvoeding
Bij kunstvoeding mag je de voeding eventueel aanvullen met wat extra water (5-10cc). Je kunt dit buiten de voedingen om extra aanbieden, maar je kunt ook per voeding wat meer water in de fles doen. Let wel op dat je kindje de melkvoedingen wel blijft innemen. Mocht je kindje door het extra water minder melkvoeding gaan drinken, is het verstandig om je kindje gewoon wat extra melkvoeding aan te bieden in plaats van water, zodat je kindje wel voldoende voedingstoffen binnen krijgt. (Cyh, 2016; Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht, s.a.; KCKZ, 2015)

Hoe kun je zien of je kindje voldoende drinkt?
Let op de poep en plasluiers van je kindje. Blijft je kindje een zelfde ontlastings- en plaspatroon houden? Heeft je kindje normale stoelgang, geen diarree? Urine hoort helder en niet geconcentreerd te zijn. Een kindje van ten minste 6 dagen, plast gemiddeld 6 keer op een dag. Let tevens op het gedrag van je kindje. Tekenen van uitdroging zijn bijvoorbeeld lusteloosheid en sufheid.

Koele plek
Zorg dat je baby altijd op een koele plek ligt, uit de tocht en ook uit de zon. Mocht je binnen geen koele plek hebben, kun je je kindje natuurlijk ook buiten in de schaduw leggen. Het is verstandig om een extra molton om het bedje te leggen, dat het transpiratievocht van je kindje goed kan opnemen. (Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht, s.a.; Loes, s.a.)

Ademende kleding

Zorg ervoor dat je kindje ademende kleding aan heeft. Een laagje is vaak voldoende, bijvoorbeeld een romper + luier of een hemdje + luier. Katoenen kleding zorgt ervoor dat je kindje de warmte goed kwijt kan. Ook katoenen luiers zijn met het warme weer beter dan wegwerpluiers. Wegwerpluiers zijn van plastic en ademen daarvoor veel slechter dan een katoenen luier. Tevens kan een katoenen luier meer vocht opvangen. (Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht, s.a.; Loes, s.a.)

De nacht
Zorg er ook ’s nachts voor dat je kindje niet te warm is aangekleed (romper – pyjamajasje – luier is voldoende). Dek je kindje daarna toe met een dun, ademend (katoenen) lakentje. (Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht, s.a.; Loes, s.a.)

Er op uit

Draagzak/draagdoek
Mocht je gaan wandelen met een draagzak/draagdoek, let er op dat je beide niet te warm gekleed bent en jullie je warmte kwijt kunnen. Kies voor een dunne draagdoek van ademend materiaal.

Kinderwagen
Als je gaat wandelen met de kinderwagen, gebruik dan liever niet de kap, maar een parasolletje. Onder de kap kan de warmte extra blijven hangen. Hang ook nooit een doek over de kap, dit zorgt er voor dat de hitte binnen blijft en het veel te warm wordt in de kinderwagen. (CJG Zutphen, s.a.; Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht, s.a.; Loes, s.a.; KCKZ, 2015)

Auto
Zorg dat je de auto voordat je weggaat goed lucht en zet hem zo mogelijk in de schaduw. Laat je kindje nooit alleen achter in de auto! (Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht, s.a.; Loes, s.a.)

Conclusie
Warm weer is extra reden om goed op je kindje te letten! Zorg dat je kindje zijn/haar warmte kwijt kan en goed blijft drinken.

Eugene Oden @Flickr.jpg
Bron: Eugene Oden @Flickr

Bronnen

Centrum voor Jeugd en Gezin Utrecht (s.a.)
Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=7&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwiM6vbo6N7OAhXBWBQKHQIKCS0QFghNMAY&url=http%3A%2F%2Fwww.jeugdengezinutrecht.nl%2Fshowfile.asp%3Ffil_id%3D2553&usg=AFQjCNH3fHTQ1nOAjpttAVD1sICBkYhp5w&sig2=SIruoYOSZnM2mNfvaYhV9Q&bvm=bv.130731782,d.d24

CJG Zutphen (s.a.)
Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via http://www.cjgzutphen.nl/shownews.asp?cat_id=-1&web_id=163&nws_id=1069

Cyh (2016)
Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via http://www.cyh.com/HealthTopics/HealthTopicDetails.aspx?p=114&np=305&id=1605

KCKZ (2015)
Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via http://app.kenniscentrumkraamzorg.nl/wp-content/uploads/2015/09/Zorgprotocol-Baby-bij-warm-of-koud-weer.pdf

Kleintjes, S. (s.a.) Bij warm weer: geen extra water bij #borstvoeding geven. Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via https://www.borstvoeding.com/artikelen/kindjeaandeborst/al-even-bezig/zomer.html

La Leche League (s.a.)
Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/1-warm-weer

Loes (s.a.)
Gevonden op het internet op 16 augustus 2016 via https://www.loes.nl/tips/baby/gezondheid/hoe-verzorg-je-je-baby-bij-warm-weer.html

Prolacta (s.a.)
Gevonden op het internet op 26 augustus 2016 via http://www.prolacta.nl/index.php?page=FAQ_Borstvoeding-Veelgestelde_vragen_over_borstvoeding-Hoe_vaak,_hoe_lang,_hoe-Warm_weer_-_borstvoeding&pid=161

Niet doorslapen

Een van de meest gestelde vragen aan kersverse ouders is toch wel of hun kindje al doorslaapt of niet. Het is bijna gek als je kindje niet zo snel mogelijk doorslaapt en jou weer voorziet in je hoognodige slaap, maar wist je dat het voor een kindje eigenlijk heel normaal is om niet door te slapen?

De natuur

Dag/nachtritme
Een baby bevindt zich tijdens de zwangerschap in een continue patroon. Er is voor het kind geen sprake van dag of nacht, de geluiden en het licht blijven gelijk. Hoe kan een kindje dan na de bevalling gelijk een dag/nachtritme hebben? Niet! (Formesyn, 2015) Sterker nog een baby is neurologisch gezien nog niet in staat om te reageren op prikkels als dag en nacht. Dit ontstaat pas tussen de 2 en 3 maanden. (Van Roozendaal-Hendrikx, 2010).

Slaapritme
Bovendien slaapt een kindje veel kortere periodes dan een volwassene. (Formesyn, 2015) De langste periode van continue slaap is voor een baby tussen de 2,5 en de 4 uur. (Adair et al., 1991). Kindjes van 6 maanden kunnen gemiddeld 6 uur aan een stuk slapen. Voor baby’s is het biologisch gezien dus niet mogelijk om 8-10 uur door te slapen.

Voeding
Een kindje kreeg in de buik continue voedingstoffen binnen via de navelstreng. Deze connectie mist nu en daarmee dus ook de continue stroom van voeding. (Van Roozendaal- Hendrikx, 2010). De maag van een pasgeborene is heel klein. Hierdoor is het nog niet mogelijk om grote voedingen tegelijk tot zich te nemen en moet het kindje dus heel frequent gevoed worden. Geheel op eigen tempo kan het kindje rustig aan per voeding steeds iets meer tot zich nemen. Frequente voedingen zorgen er voor dat de bloedsuikerspiegel niet te ver daalt. Deze suikers zijn onder andere nodig voor een goede hersenontwikkeling. (Van Roozendaal-Hendrikx, 2010; Formesyn, 2015).

Het hormoon prolactine zorgt voor de melkproductie. ’s Nachts wordt er veel meer van dit hormoon aangemaakt. Nachtvoedingen stimuleren dan ook de melkproductie. Tevens zorgt prolactine (samen met oxytocine) ervoor dat de moeders na de voeding dieper en beter slapen, meer uitgerust wakker worden en minder stress ervaren. (Borstvoeding Natuurlijk, s.a.)

Nabijheid
Je kunt je tevens voorstellen dat een kindje de nacht niet gewend is. In je buik hoorde het kindje continue geluiden: je hartslag, je organen. ’s Nachts, terwijl iedereen slaapt, horen ze ineens niets meer. ’s Nachts wakker worden is vanuit dat opzicht helemaal niet gek en hoe kun je beter getroost worden dan door je ouders en voeding? De vraag naar voeding is dan ook geen gekke keuze, want voeding zorgt er standaard voor dat je ouders je aandacht en nabijheid geven. (Van Roozendaal-Hendrikx, 2010). Een kindje dat op deze manier leert dat de nacht veilig is en dat ouders altijd bereikbaar zijn, leer later makkelijker zichzelf te troosten en zien slapen niet als iets onveiligs, maar als iets prettigs. (Formesyn, 2015)

Voordelen
En ja, er zitten ook voordelen aan het niet doorslapen (Van Roozendaal-Hendrikx, 2010; Formesyn, 2015):
– Extra stimulatie van de melkproductie.
– Minder stress.
– Voor de voedende moeder betere nachtrust.
– Betere ontwikkeling in intelligentie
– Deze baby’s zijn later empatischer
– Deze baby’s zijn later minder vatbaar voor depressie

Waarom slapen sommige kindjes wel door?
Die kindjes die lijken door te slapen, zijn waarschijnlijk in staat om zelfstandig weer in slaap te vallen wanneer ze tussendoor wakker worden. (Carno et al, 2000). Soms is het ook mogelijk dat een kindje meer melk tot zich kan nemen. De opslagcapaciteit van de borsten van vrouwen kan ontzettend verschillen (van 74 tot 382 gram per borst). Een kindje met een grotere maagcapaciteit en een moeder met een grotere opslagcapaciteit kunnen er voor zorgen dat het kindje voor langere tijd voorzien is in voeding. (Kent et al, 2006).

Conclusie
Vanuit de natuur gezien zijn er dus talloze redenen om ’s nachts niet door te slapen: kindjes horen dat biologisch gezien nog niet te kunnen, het zorgt voor frequente voedingsinname en het zorgt voor nabijheid en veiligheid. Helemaal niet gek dus! Tevens zitten er goede voordelen aan voor jou en je kindje. Maak je dus geen zorgen, dit zou juist de norm moeten zijn.

Melissa @Flickr.jpg
Bron: Melissa @Flickr

Bronnen
Adair, R., Bauchner, H., Philipp, B., Levenson, S., & Zuckerman B. (1991) Night waking during infancy: role of parental presence at bedtime. Pediatrics, 87(4), 500–504.

Borstvoeding Natuurlijk (s.a.)
Gevonden op het internet op 27 juni 2016 via http://www.borstvoedingnatuurlijk.nl/Borstvoeding/Informatie_per_onderwerp/Fysiologie/Prolactine

Carno, M.A., Hoffman, L.A., Carcillo, J.A., & Sanders, M.H. (2003). Developmental stages of sleep from birth to adolescence, common childhood sleep disorders: overview and nursing applications. Journal of Pediatric Nursing, 18 (4), 274-283.

Formesyn, L. (2015) Troost: niet doorslapen heeft voordelen voor je baby. De Morgen. http://www.demorgen.be/wetenschap/troost-niet-doorslapen-heeft-voordelen-voor-je-baby-b4dca3de/N0hUV/

Van Roozendaal – Hendrikx, F. (2010) Nachtvoedingen, fysiologische en ook sociologisch? https://www.borstvoeding.com/files/Nachtvoedingen%2C%20fysiologisch-sociologisch.pdf