Het controleren van de baarmoeder na de bevalling

Na je bevalling wordt er gemiddeld 1 keer per dag gevoeld naar je baarmoeder. In het ziekenhuis begint dit al. Zodra je thuis bent, komt de kraamverzorgster je baarmoeder controleren. Hoe doen ze dit? Waarom doen ze dit? En is dit eigenlijk wel noodzakelijk?

Hoe voelen we naar de baarmoeder?
Voordat we de baarmoeder gaan controleren, vragen we altijd of je al geplast hebt. De blaas bevindt zich namelijk voor de baarmoeder in je lichaam en wanneer je een volle blaas hebt, kan dit er voor zorgen dat je baarmoeder zich niet goed kan samentrekken en deze een andere plek inneemt in je lichaam dan dat de bedoeling is. (Vlietlandziekenhuis, 2015; Bogaerts, Geerdens & Gooris, 2009). Dit geeft voor ons een afwijkend beeld, waarbij de baarmoeder hoger in je buik zit, dan dat hij hoort te zitten.

Wanneer je geplast hebt, mag je plat gaan liggen. De zorgverlener plaatst dan de zijkant van haar hand ongeveer ter hoogte van je navel en gaat zo langzaam naar beneden voelen totdat ze de bovenkant van de baarmoeder (de fundus) tegenkomt. De plaats waar ze de bovenkant van de baarmoeder tegenkomt noteert ze in het dossier. Tevens voelt ze naar de hardheid van de baarmoeder. (Bogaerts et al, 2009). Persoonlijk laat ik de kraamvrouw altijd een keer meevoelen. Het is indrukwekkend om te voelen hoe je baarmoeder voelt na je bevalling, tevens leer je je lichaam zo beter kennen en begrijp je wat de kraamverzorgster of verloskundige voelt. Hier mag je dus ook gerust naar vragen!

Waarom controleren we de baarmoeder?
Na de bevalling weegt de baarmoeder ongeveer 1 kilogram. Onder invloed van hormonen trekt de baarmoeder heel hard samen en is voelbaar ter hoogte van de navel, dit noemen we de veiligheidsbol. Doorheen de kraamweek krimpt de baarmoeder steeds verder naar zijn formaat van voor de zwangerschap, totdat de baarmoeder uiteindelijk niet meer voelbaar is en achter je schaambot zit. Dit is de plek waar je baarmoeder zit wanneer je niet zwanger bent. Het duurt nog even voordat je baarmoeder zijn oude gewicht van ongeveer 70 gram heeft bereikt, ongeveer 8 weken na de bevalling is dit het geval, maar hij zit alvast wel weer op de juiste plek. (Bogaerts et al, 2009).

Als alles goed gaat en je baarmoeder knijpt goed samen, verloopt dit proces heel geleidelijk (bij een eerste kindje sneller dan wanneer je al eerder bevallen bent) en bevindt je baarmoeder zich elke kraamdag iets lager, maar dit proces verloopt niet altijd goed. Als er complicaties optreden, heeft je baarmoeder veel meer moeite om te krimpen en zijn oude plek weer op te zoeken. Om deze complicaties op te sporen kun je dan ook voelen naar de baarmoeder, want de baarmoeder zal in het geval van complicaties hoger zitten dan normaal of niet goed samengetrokken zijn. Complicaties kunnen bijvoorbeeld zijn: een niet goed samentrekkende baarmoeder, een achtergebleven placentarest of een baarmoederontsteking.

Is deze controle wel noodzakelijk?
In Nederland voert elke verloskundige en elke kraamverzorgster deze controle uit. Sterker nog, de meest zorgverleners voeren deze standaard uit 1 keer per dag bij alle kraamvrouwen. Maar is deze standaardcontrole nu eigenlijk wel noodzakelijk? Nee, ik vind van niet. Althans, niet standaard.

De reden waarom zorgverleners de baarmoeder onderzoeken, is om eventuele complicaties op te sporen. Bijvoorbeeld een baarmoederontsteking, een niet goed samengetrokken baarmoeder of een achtergebleven placentarest. Maar deze complicaties, kun je heel goed op sporen aan de hand van de andere symptomen waarmee deze complicaties gepaard gaan.

Een baarmoederontsteking
Een baarmoederontsteking (ofwel endometritis) kan verschillende oorzaken hebben. Na je bevalling en tijdens je bevalling staat je baarmoedermond open, waardoor er gemakkelijk bacteriën naar binnen kunnen. Hierbij kun je denken aan de normale vaginale flora die je al bij je draagt, maar denk ook aan chlamydia, aan een kindje dat in de baarmoeder heeft gepoept (NVOG, 2011) of aan bacteriën die de zorgverlener door een inwendig onderzoek naar binnen brengt. Deze bacteriën kunnen er voor zorgen dat je een baarmoederontsteking oploopt. De symptomen die hiermee gepaard kunnen gaan zijn een pijnlijke onderbuik, sterk ruikend verlies, koorts, abnormaal bloedverlies, abnormale afscheiding en pijn bij het plassen. (Gynaecologie, 2013; Gezond VGZ, 2014, Stang, 2012).

Een niet goed samengetrokken baarmoeder
Een baarmoeder die niet goed samentrekt komt regelmatig voor, voornamelijk direct na de bevalling, bijvoorbeeld doordat de baarmoeder overrekt is bij een meerling of als het kindje erg groot was. Indien je baarmoeder niet goed samentrekt kun je dit voelen aan de baarmoeder, maar een veel duidelijker symptoom is enorm veel bloedverlies, veel meer bloedverlies dan normaal het geval is. Een niet goed samengetrokken baarmoeder gaat altijd gepaard met meer/veel bloedverlies. Enkel een niet goed samengetrokken baarmoeder ga je dus nooit als symptoom tegenkomen. (NVOG, 2006).

Achtergebleven placentarest
Soms wordt je placenta niet in zijn geheel geboren. Vaak is dit duidelijk direct na de bevalling, doordat de zorgverleners altijd de placenta nakijken of deze compleet is, maar soms wordt het toch niet direct opgemerkt. Zo’n placentarest hoort natuurlijk niet thuis in je baarmoeder en je lichaam gaat hierop reageren. Dit merk je doordat je baarmoeder niet meer goed kan samentrekken en dus hoger blijft zitten dan normaal, daardoor bloedt je ook veel heftiger en tevens heb je vaak last van buikpijn. (Medicinfo, 2011).

Al deze mogelijke complicaties hebben dus zeer duidelijke symptomen. Het feit dat je baarmoeder dan ook vaak wat hoger zit dan normaal, is het minst duidelijke symptoom. Even andersom bekeken: Stel je voor dat je als zorgverlener een baarmoeder aantreft die hoger zit dan verwacht, zonder verdere symptomen? Ja, dit noteer je in het dossier en meld je aan de verloskundige, maar je doet er verder niets mee, want er zijn geen andere symptomen. Mogelijk daalt deze baarmoeder gewoon minder snel. Dus pas als je de andere symptomen ook ziet, ga je er iets mee doen.

Nog een andere kijk erop: Bij vrouwen die een keizersnede hebben ondergaan, controleer je 9 van de 10 keer de baarmoeder niet, omdat dit te pijnlijk is. Waarom dan wel bij normaal bevallen vrouwen?

Ook the National Institute for Health and Care Excellence (NICE) vindt het onnodig om standaard de baarmoeder te controleren in het kraambed, aangezien het geen meerwaarde heeft. Zij geven aan dat het enkel aan te raden is om de baarmoeder te controleren indien er sprake is van abnormaal bloedverlies, een gevoelige/pijnlijke baarmoeder of onderbuik en/of koorts. (NICE, 2006) Waarom doen alle zorgverleners in Nederland (en België!) dit dan wel standaard? Want onderzoek dat uitwijst dat dit beter is, dat is er niet. Sterker nog, er is amper onderzoek naar verricht.

Wanneer wel controleren van de baarmoeder?
Hoewel ik er dus van overtuigd bent dat het routinematig controleren van de baarmoeder geen nut heeft, is het in sommige situaties uiteraard wel nuttig. Zo vind ik het direct na de bevalling bijvoorbeeld wel aan te raden om even te voelen of de baarmoeder goed samentrekt, omdat je anders kant hebt op enorm veel bloedverlies (een fluxus) en je er op dat moment ook werkelijk iets mee doet als de baarmoeder niet goed is samengetrokken op dat moment. Tevens vind ik het logisch dat je de baarmoeder controleert indien je andere symptomen hebt ontdekt, omdat dit kan helpen een volledig beeld van de situatie te krijgen. Het is vanzelfsprekend dat je bij veel bloedverlies even aan de baarmoeder voelt of deze goed samentrekt. Trekt deze niet goed samen, heb je namelijk gelijk de oorzaak gevonden en kun je daar direct iets mee doen.

Conclusie
Wanneer je net bent bevallen is alles nog broos, je baarmoeder is gevoelig en dan komt er ook nog een kraamverzorgster aan die even aan je buik komt voelen. Shirt moet omhoog, je lege buik wordt nogmaals geshowd en alle visite moet even plaats maken voor de kraamverzorgster. Niet prettig en tevens heeft het ook geen meerwaarde. Het controleren van de baarmoeder heeft zin om een volledig beeld te krijgen als je andere symptomen hebt ontdekt, maar het heeft dus geen zin als het een opzichzelfstaand gegeven is. Elke baarmoeder krimpt op zijn eigen manier. Controleren enkel op indicatie is dus meer als voldoende.

George Ruiz @Flickr
George Ruiz @Flickr

Bronnen
Bogaerts, A., Geerdens, L., & Gooris, F. (2009). Normale baring en kraambed (3e dr.). Antwerpen: Garant.

Gezond VGZ (2014)
Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via https://www.gezondvgz.nl/%7BA21BA30E-9C6E-4A46-85AC-B19D20F1A97B%7D

Gynaecologie (2013)
Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via http://www.gynaecologie.nl/kraambed/abnormaal-kraambed/

Medicinfo (2011)
Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via http://www.medicinfo.nl/%7Bdbe3c0b7-63cb-4e88-931c-9d9fd539edd2%7D

NICE (2006)
Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via http://www.nhsforthvalley.com/__documents/qi/ce_guideline_wcdmaternitypostnatal/guidelinesforpostnatalcare.pdf

NVOG (2006)
Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via http://www.nvog-documenten.nl/richtlijn/doc/download.php?id=528

NVOG (2011)
Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via http://nvog-documenten.nl/richtlijn/doc/download.php?id=880

Stang, D. (2012) Endometritis. Gevonden op het internet op 23 juni 2015 via  http://www.healthline.com/health/endometritis#Overview1

Vlietlandziekenhuis (2015)
Gevonden op het internet op 18 juni 2015 via http://www.vlietlandziekenhuis.nl/index.php?page=na-de-geboorte

Advertenties

2 gedachtes over “Het controleren van de baarmoeder na de bevalling

  1. Inderdaad goed hier eens kritisch naar te kijken. Niet altijd nodig zo blijkt uit deze overwegingen.
    Overigens helpt het huidcontact en het zuigen aan de borst van de baby en de daardoor vrijgekomen oxytocine ook om de baarmoeder te laten samentrekken en het bloedverlies te verminderen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s