Het spoelen van de ruptuur of de knip

Helaas gebeurt het vaak dat iemand inscheurt tijdens de bevalling of dat iemand ingeknipt wordt. Na de bevalling zit je dan niet alleen met een beurs gevoel, maar zit je ook nog met een wond en hechtingen te kijken. Hoe kun je deze nu het beste verzorgen?

Waarom verzorgen?
Het is belangrijk dat je de wond goed verzorgt, zodat deze mooi en snel geneest en je minder kans hebt op een ontsteking (Babycentre, 2012). Indien je veel last hebt van je wond, belemmert dit je namelijk enorm en maakt het de roze wolk een stuk minder roze.

Hoe verzorgen?
Er zijn verschillende manieren waarop je je wond goed kunt verzorgen. Je kunt de wond spoelen met een flesje water, je kunt de wond spoelen met een mengsel, je kunt de wond spoelen met de douchekop, je kunt de wond laten luchten.. Al deze manieren zijn goed, maar ieder heeft zo zijn eigen voorkeur. Het is ook fijn om de verschillende mogelijkheden te combineren. Zo is het belangrijk om de wond na elk toiletbezoek te spoelen, maar tevens is het belangrijk om de wond regelmatig te laten luchten.

Spoelen tijdens toiletbezoek
Om de wond goed schoon te houden, is het belangrijk dat je de wond na elk toiletbezoek goed spoelt. Je kunt bijvoorbeeld de wond spoelen nadat je klaar bent met plassen, maar je kunt ook spoelen tijdens het plassen, waardoor de urine minder in de wond prikt. Nu zijn er ook nog verschillende mogelijkheden waarmee je kunt spoelen:
– Kraanwater. Uiteraard kun je de wond met gewoon kraanwater spoelen. Hierbij kun je goed zelf bepalen welke temperatuur je prettig vindt. Kraanwater werkt reinigend, maar heeft verder geen speciale werkingen. (Albert Schweitzer ziekenhuis, 2014)
– Kamillethee. Lauwe kamillethee kun je ook goed gebruiken om te spoelen. Kamillethee werkt namelijk ontstekingsremmend, verzachtend en ontsmettend. Je zet kamillebloemetjesthee, zeeft daarna de bloemetjes eruit en laat de kamillethee lauw worden. (Scheffers-Bosch, van Mullem & Riezebos – van der Veen, 2014; Apotheek, 2015)
– Lavendel. Een paar druppels lavendelolie kun je met een klein beetje melk (gebruik hiervoor bijvoorbeeld het dopje van een 1,5 liter fles), goed oplossen in water. Lavendelolie werkt kalmerend, ontsmettend en verzachtend en ruikt bovendien ook nog eens lekker fris. (Sensazione, s.a.; Clark, 2004)

Hoe pak je dit aan?
Hoe kun je nu spoelen tijdens of na het toiletbezoek? Je kunt van te voren een flesje klaarmaken. Hiervoor kun je het beste een bidon gebruiken of een petflesje met een bidonsluiting, zodat je de straal beter kunt doseren. Nadien kun je de wond goed droogdeppen met toiletpapier. (Scheffers-Bosch, van Mullem & Riezebos – van der Veen, 2014).

Spoelen met douchekop
Spoelen met een bidon werkt goed tussendoor, maar het reinigt de wond natuurlijk niet optimaal.
Daarom is het aan te raden om de wond minimaal een keer per dag goed spoelen met de douchekop. Dit mag ook gerust vaker. Sommige vrouwen hebben bijvoorbeeld veel last van het prikkende gevoel van de wond tijdens het plassen, dan kan plassen onder de douche een goede uitkomst zijn. Soms hebben vrouwen het geluk dat hun douchekop reikt tot aan het toilet. Dan kun je eventueel na elk toiletbezoek eventjes spoelen met de douchekop. (Babycentre, 2012; Albert Schweitzer ziekenhuis, 2014).

Laten luchten
Je kunt je misschien wel voorstellen dat een wond moeilijker geneest als het continue warm en vochtig is. Wanneer je de wond continue verbergt achter een dik kraamverband in je onderbroek, heeft het meer moeite met genezen. Door de wond zeer regelmatig bloot te stellen aan frisse lucht, geneest het sneller. Dit kun je bijvoorbeeld gemakkelijk doen tijdens het voeden. Je laat je onderbroek uit, laat het kraamverband weg en legt een celstofmatje of een oude handdoek onder je.
(Caring for your perineum, 2013; Albert Schweitzer ziekenhuis, 2014; Babycentre, 2012)

IJs
Regelmatig worden er ook ijspacks geadviseerd. IJspacks kun je gebruiken om een zwelling te voorkomen, maar ook om de zwelling te verminderen. (Albert Schweitzer ziekenhuis, 2014; Babycentre, 2012) Geen ijs pack in je bezit? Je kunt deze ook gemakkelijk zelf maken door een kraamverband goed nat te maken en deze in te vriezen. Doe er naderhand een oud washandje omheen en hij is klaar voor gebruik.

Harde stoel
Om een zwelling te voorkomen wordt er vaak aangeraden om regelmatig op een harde stoel te gaan zitten. Toch is dit niet het beste, aangezien de bekkenbodem hierdoor nog meer uitgerekt wordt. Je kunt het beste een klein, zacht kussentje op de harde stoel leggen en daarna plaats nemen. Dit geeft extra steun en daarmee tegendruk aan de bekkenbodem. (Bekkenbodemonline, 2015; Kernpraktijken, s.a.)

Conclusie

Het is belangrijk dat je je ruptuur of je knip goed verzorgt. Hiervoor zijn allerlei manieren en mogelijkheden. Het belangrijkste om te onthouden is dat je de wond na elk toiletbezoek spoelt, probeert minimaal 1 keer per dag de wond met de douchekop te spoelen en de wond regelmatig te laten luchten.

Takashi Hososhima @Flickr
Takashi Hososhima @Flickr


Bronnen
Albert Schweitzer ziekenhuis (2014)
Gevonden op het internet op 27 mei 2015 via http://www.asz.nl/patienten/patientenvoorlichting/folders/bevalling/episiotomie-en-rupturen.pdf

Apotheek (2015)
Gevonden op het internet op 27 mei 2015 via http://www.apotheek.nl/medicijnen/kamille#!

Babycentre (2012)
Gevonden op het internet op http://www.babycenter.ca/a536343/stitches-and-bruising-from-childbirth

Bekkenbodemonline (2015)
Gevonden op het internet op 28 mei 2015 via https://bekkenbodemonline.nl/vrouwenzaken/rondom-de-zwangerschap/de-bekkenbodem-rond-de-zwangerschap/de-bekkenbodem-na-de-bevalling/

Caring for your perineum (2013)
Gevonden op het internet op 27 mei 2015 via http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jmwh.12069/pdf

Clark, D. (2004) Herbs for Mother’s Care Postpartum. http://www.midwiferytoday.com/articles/herbspostpartumcare.asp

Kernpraktijken (s.a.)
Gevonden op het internet op 28 mei 2015 via http://www.kernpraktijken.nl/uploads/vdlp/files/kernprktk/bekkenbodem_na_ruptuur_folder.pdf

Scheffers – Bosch, K., van Mullem, L., & Riezebos – van der Veen, P. (2014) Wat maakt natuurlijke kraamzorg zo anders? http://natuurlijkekraamzorg.eu/wp-content/uploads/2014/11/scriptie_kim__laura_en_paulien_natuurlijke_kraamzorg_2014.pdf

Sensazione (s.a.)
Gevonden op het internet op 27 mei 2015 via http://www.sensazione.info/images/lavendel.pdf

Advertenties

De epi-no

Veel vrouwen zijn vooral bang voor het laatste stukje van de bevalling. Het stukje, waarin je kindje werkelijk geboren gaat worden. Dat laatste stukje is natuurlijk spannend, omdat je je kindje voor het eerst gaat ontmoeten, maar ook omdat dat het stukje is waarop je de kans hebt om in te scheuren of ingeknipt te worden. Gelukkig zijn er mogelijkheden om je daarop voor te bereiden, zoals bijvoorbeeld de epi-no.

Wat is het?
De epi-no is een geboortetrainer, dat werkt met een opblaasbaar ballonnetje. Dit ballonnetje breng je in, in de vagina en kun je steeds iets verder opblazen. Op die manier kun je de vagina-opening en het perineum (het stukje huid tussen vagina en anus) geleidelijk verder oprekken. Dit doen Afrikaanse vrouwen ook ter voorbereiding op hun bevalling. Tijdens de bevalling wordt de vagina-opening en het perineum ook opgerekt door het hoofdje van het kindje. Maar tijdens de bevalling kan het zijn dat het hoofdje te snel naar buiten komt, waardoor het perineum en de vagina-opening onvoldoende tijd krijgen om op te rekken en hierdoor scheuren. Ook kan het zijn dat het gebied erg stug is, waardoor sommige zorgverleners er voor zullen kiezen om in te knippen. (Epino, 2015).

Met de epi-no train je ook tegelijk je bekkenbodemspieren. Niet iedereen weet hoe je je bekkenbodemspieren aanspant en weer ontspant. Dit kun je hierdoor goed leren. Tijdens de bevalling krijgen je bekkenbodemspieren het flink te voorduren. Na de bevalling is het dan ook belangrijk om je bekkenbodemspieren terug te trainen, zodat deze terug sterker worden en je minder kans hebt op klachten. Als je al tijdens de zwangerschap geleerd hebt hoe dat moet, is het makkelijker om dit na de bevalling terug te leren, aangezien je al weet hoe het voelt als je je bekkenbodem aanspant en ontspant. Tevens kun je met de epi-no ook je bekkenbodem na de bevalling (na 4-6 weken) trainen. (Bekkenbodemonline, 2015).

Hoe werkt het?
Je begint met de epi-no vanaf je 37ste zwangerschapsweek. Je traint eerst de bekkenbodemspieren, daarna begin je met het oprekken van de vagina-opening en het perineum en daarna bereidt je je voor op het persen. Dit kost je ongeveer een half uurtje per dag. (Epino, 2015).

Wetenschappelijk onderzoek
Het gebruik van de epi-no is wetenschappelijk onderzocht. Hieruit komt het volgende naar voren:
– De epi-no kan de angst voor de geboorte verminderen. Hiermee gaat een meer ontspannen houding gepaard, waardoor de geboorte sneller kan verlopen. (Schuchardt et al., 2000)
– Het kan de kans op een gaaf perineum vergroten en de kans op een episiotomie verkleinen. (Schuchardt et al., 2000; Ruckhäberle et al, 2009; Hillebrenner et al, 2001)
– Op lange termijn zou het ook zorgen voor een beter herstel van de bekkenbodemspieren, maar hier moet nog verder onderzoek naar gedaan worden. (Schuchardt et al., 2000)

Tevens kan het gebruik van de epi-no niet zorgen voor een vroeggeboorte of vroegtijdige weeën activiteit. Ook kunnen de vliezen niet gebroken worden door het gebruik van de epi-no. (Epino, 2015).

Hoeveel kost het?
De epi-no is wel prijzig. Er zijn verschillende soorten en ze zijn verkrijgbaar tussen de €105,- en de €145,-. (Bevallen zonder zorgen, 2015)

Waar kun je hem bestellen?
De epi-no kun je bestellen via www.bevallenzonderzorgen.nl

Conclusie
Ben je op zoek naar een manier waarop je je kunt voorbereiden op de bevalling zonder risico’s? Dan is de epi-no een goede optie. Hiermee leer je je bekkenbodem kennen, rek je je perineum en je vagina-opening geleidelijk op en krijg je meer vertrouwen in je eigen lichaam. Een manier waarop je je goed kunt voorbereiden op je bevalling, waardoor je meer vertrouwen hebt in je bevalling.

@bevallen zonder zorgen
@bevallen zonder zorgen

Bronnen
Bekkenbodemonline (2015)
Gevonden op het internet op 19 mei 2015 via https://bekkenbodemonline.nl/vrouwenzaken/rondom-de-zwangerschap/de-bekkenbodem-rond-de-zwangerschap/de-bekkenbodem-tijdens-je-zwangerschap/

Bevallen zonder zorgen (2015)
Gevonden op het internet op 19 mei 2015 via www.bevallenzonderzorgen.nl

Epino (2015)
Gevonden op het internet op  19 mei 2015 via http://www.epino.nl/

Hillebrenner, J., Wagenpheil, S., Schuchardt, R., Schelling, M.,  Schneier, K.T.M. (2001) First clinical experiences with the new birth trainer Epi-no® in primiparous women. Geburtsh Neonatol.

Ruckhäberle, E., Jundt, K., Bäuerle, M., Brisch, K., Ulm, K., Dannecker, C., & Schneider, K.T.M. (2009) Prospective randomised multicentre trial with the birth trainer EPI-NO® for the prevention of perineal trauma. Australian and New Zealand Journal of Obstetrics and Gynaecology http://www.epino.nl/PDF/ANZJOG2009.pdf

Schuchardt, R., Hillebrenner, J., Hoffmann, S., Horkel, W., & Schelling, M. (2000) Birth preparation with a novel birth training device. Kongress der Deutschen Gesellschaft für Pränatal- und Geburtsmedizin, 8. http://www.epino.nl/PDF/pilotstudy1_1.pdf

Lieve Blancquaert – Birth Day

Fotografe Lieve Blancquaert is rond de wereld gereisd om uit te zoeken wat het betekend om op een bepaalde plek geboren te worden. Wat betekent het om te bevallen binnen een bepaalde cultuur? Wat voor invloed heeft cultuur op een verder leven? Wat voor rituelen bestaan er rondom de geboorte? Deze reis en de informatie en foto’s die ze hierbij verzameld heeft probeert ze op verschillende manieren met het publiek te delen. Zo heeft ze een boek geschreven, komt er een documentaire en kun je een foto-expo bezoeken.

Foto-expo (De geboortenis, 2015a)
De foto-expositie is gestart op 8 mei 2015 en kun je nog bezoeken t/m 28 juni 2015. Deze expositie is verspreid te zien op 3 verschillende locaties: Dat Bolwerck, St. Walburgiskerk en de Burgerzaal, in Zutphen.

Tijdens deze expositie is een selectie van 400 foto’s te zien. Hierbij krijg je een kijkje in de manier waarop mensen binnen verschillende culturen bevallen. Dit zijn dus niet alleen maar mooie babyfoto’s, maar ook juist indrukwekkende foto’s, die heel anders zijn dan wat wij gewend zijn. Soms zijn de foto’s ronduit confronterend.

Kosten
Als volwassene kost de entree €12,50. Hierbij krijg je een kaartje waarmee je op alle 3 de locaties terecht kunt. Voor kinderen vanaf 12 jaar kost het €6,50 en voor kinderen tot 12 jaar is het gratis.

Kinderopvang
Wil je zelf graag gaan kijken naar de foto-expo, maar heb je geen oppas? Op verschillende zaterdagen is er van 14:00 uur tot 17:00 uur opvang geregeld van kinderen van 0 t/m 4 jaar bij kinderopvang ‘het kleurrijk’. Hiervoor zal je wel van te voren moeten reserveren.

Documentaire

Vanaf zondagavond 24 mei kun je de documentaire ‘birth day’ volgen op NPO 2. De documentaire bestaat uit 9 afleveringen. Elk van deze afleveringen toont een andere locatie, waarop te zien is hoe het is om in die cultuur te bevallen. Hierbij komen verschillende onderwerpen aanbod, zoals: het kraambed, de bevalling, rituelen, de familie en de cultuur op zich. 24 mei start de aflevering in China, daarna volgen: Koeweit, Groenland, Brazilië, Israël, Kenia, de Verenigde Staten en India. In de laatste aflevering kun je zien hoe het is om te bevallen in Lieve haar thuisland, België. (VPRO, 2015).

Het boek (De geboortenis, 2015b)
Als je vooral benieuwd bent naar het verhaal achter een bepaalde foto, is het boek ‘birth day’ iets voor jou. Het boek is onderverdeeld in de verschillende landen waar Lieve geweest is. In het boek zie je een flinke selectie een foto’s, met daarbij toelichting en informatie over de bepaalde cultuur, het land, de rituelen, de familie, de bevalling en alles wat daarbij hoort en past.

Het boek is onderdeel van een drieluik. ‘Birth day’ is het eerste deel, deel 2 zal gaan over het huwelijk en deel 3 over de dood. Je kunt het boek aanschaffen bij de foto-expo, maar je kunt hem ook bestellen, via de uitgever (Lannoo shop) of via sommige boekhandels. De prijs van het boek is €34,99.

Conclusie
Niet in elke cultuur en in elk land bevallen ze op dezelfde manier. Iedere cultuur heeft zo zijn eigen gebruiken, tradities en rituelen. Soms mogen we werkelijk in onze handen klappen dat we zulke goede geboortezorg hebben, soms denk ik dat we te ver gaan in onze medicalisering. Toch is het mooi om eens een kijkje te kunnen nemen in de geboortezorg in andere landen en je daarbij bewust te zijn van onze eigen geboortezorg.

Meer informatie is te vinden op de site van ‘de geboortenis’.

US Army Africa @Flickr
US Army Africa @Flickr

Bronnen
De geboortenis (2015a)
Gevonden op het internet op 13 mei 2015 http://www.geboortenis.nl/birth-day/expo-birth-day/

De geboortenis (2015b)
Gevonden op het internet op 13 mei 2015 via http://www.geboortenis.nl/boek-birth-day/

VPRO (2015)
Gevonden op het internet op 13 mei 2015 via http://www.vpro.nl/buitenland/programmas/birth-day/alles.html

Brandend maagzuur

Meer dan de helft van alle zwangere vrouwen krijgt er last van: brandend maagzuur (Webmd, 2014). Maar hoe komt dit en wat kun je er nu tegen doen?

Hoe ontstaat brandend maagzuur?
Brandend maagzuur ontstaat vaak gedurende het tweede of het derde trimester van je zwangerschap. Dit ontstaat doordat de zure maaginhoud door de maag omhoog wordt geduwd naar de slokdarm. De maagwand is goed bestand tegen deze zure inhoud, maar het slijmvlies van de slokdarm is veel gevoeliger. Wanneer de slokdarm dan ook in aanraking komt met de zure maaginhoud, is dit pijnlijk. (NHS, 2014; maagproblemen, s.a). Dit omhoog komen van maagzuur valt te verklaren door 2 veranderingen in je lichaam, die plaats vinden gedurende de zwangerschap.

Veranderde hormoonhuishouding
Tijdens je zwangerschap verandert je hele hormoonhuishouding. Van sommige hormonen komen er wat meer in je bloedsomloop, van andere hormonen juist minder. Progesteron is een hormoon wat tijdens je zwangerschap meer in je bloed voorkomt. Dit hormoon zorgt er voor dat je spieren wat meer ontspannen. Dat heeft verschillende effecten in je lichaam, maar zorgt er in je maag voor dat de sluitspier van de maag wat minder samentrekt. Dit heeft tot gevolg dat maagzuur veel gemakkelijker naar boven kan komen. (Maasziekenhuis pantein, s.a.; Webmd, 2014).

De groeiende baarmoeder
Naarmate je zwangerschap vordert, begint je baarmoeder steeds meer te groeien. Dit zorgt er voor dat verschillende organen wat meer naar boven geduwd zullen worden. Zo ook je maag. Doordat je maag meer naar boven geduwd wordt, kan maagzuur makkelijker in je slokdarm komen, waardoor je meer kans hebt op brandend maagzuur. (Maasziekenhuis pantein, s.a.).

Preventie van brandend maagzuur (Avogel, 2014; MLDS, s.a.; Webmd, 2014; Maasziekenhuis pantein, s.a.; Smulders & Croon, 2001; maagzuur, s.a.)
Gelukkig zijn er mogelijkheden, waarmee je kunt proberen te voorkomen dat de zure maaginhoud je slokdarm in stroomt.
– Probeer goed rechtop te zitten, hierdoor kan je maaginhoud minder gemakkelijk naar boven komen
– Zet het hoofdeind van je bed iets hoger of maak gebruik van een extra hoofdkussen
– Kleding die knelt rondom de maagstreek kun je beter vermijden
– Stoppen met roken, aangezien roken ervoor zorgt dat de sluitspier van je maag nog meer verslapt.
– Probeer niks meer te eten voor het slapengaan, zodat er minder in je maag zit dat omhoog kan komen.
– Probeer obstipatie te voorkomen, want obstipatie zorgt voor een grotere druk in de buikholte, waardoor de maaginhoud nog makkelijker naar boven kan komen.
– Kleine maaltijden eten gedurende de dag, in plaats van 3 grote maaltijden. Indien je maag heel vol is, neemt de kans op het krijgen van maagzuur toe, aangezien het voedsel dan langer in je maag blijft, waardoor je meer kans hebt dat er wat terugloopt.
– Sommige producten kunnen brandend maagzuur stimuleren, deze kun je dan ook beter proberen te vermijden: koolzuurhoudende dranken, alcohol, cafeïne, sterk gekruid voedsel, te vet voedsel,
chocola, pepermunt, zuur fruit en vruchtensap (mandarijnen, sinaasappels, citroen, grapefruit)
– Een paar slokken melk kunnen er voor zorgen dat brandend maagzuur geblust wordt, maar dit helpt wel enkele even acuut. Wanneer de melk zich even in je maag bevindt, zorgt dit er namelijk voor dat er juist meer maagzuur geproduceerd wordt. Neem dus geen melk bij brandend maagzuur.

Maagzuuraanval
Allemaal leuk en aardig dat je brandend maagzuur kunt proberen te voorkomen, maar wat als je nu toch te maken krijgt met brandend maagzuur, wat kun je dan doen?
Er zijn talloze vormen van medicatie die je kunt gebruiken bij brandend maagzuur, maar hier zou ik zeker niet voor kiezen, aangezien er ook allerlei huis, tuin en keukenmiddeltjes zijn die goed werken tegen brandend maagzuur.
– Vanille vla. Vanille vla heeft een blussende werking op brandend maagzuur. (De verloskundige, s.a.)
– Een lepel vol met rauw havermout, niet smakelijk, maar wel erg nuttig. De havervlokken helpen heel goed bij acuut brandend maagzuur. (Natuurgeneeskunde, 2015; Koufman, Stern & Bauer, 2010)
– Kamillethee. Kamillethee heeft een verzachtende werking en werkt dan ook goed bij brandend maagzuur. (Optimale gezondheid, 2014a)
– Rauw aardappelsap drinken. Uit 1 of 2 aardappelen het sap persen en deze eventueel aangelengd met water opdrinken. Aardappelsap werkt ook ontzurend. (Optimale gezondheid, 2014b)
– Aloë vera. Aloë vera sap of gel aangelengd met water kan helpen om je maag en slokdarm te kalmeren. (De gezondheidswinkel, s.a.; Koufman, Stern & Bauer, 2010)

Conclusie
Brandend maagzuur is ontzettend vervelend, maar gelukkig zijn er allerlei manieren waarmee je dit kunt proberen te voorkomen. Ook bestaan er huis, tuin en keukenmiddeltjes om een acute aanval te verlichten. Ik heb bewust niet al deze middeltjes opgenomen, aangezien ze veelal niet wetenschappelijk onderzocht zijn.

J.K. Califf @Flickr
J.K. Califf @Flickr

Bronnen
Avogel (2014)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.avogel.nl/Indicaties/Maag-maagklachten.php

De verloskundige (s.a.)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.deverloskundige.nl/zwangerschap/subtekstpagina/192/brandend-maagzuur/

De gezondheidswinkel (s.a.)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.degezondheidswinkel.be/blog/aloe-vera-extract

Koufman, J., Stern, J., & Bauer, M. (2010) Dropping Acid: the reflux diet cookbook & cure. United States of America: the reflux cookbook.


Maagproblemen (s.a.)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.maagproblemen.info/maagaandoeningen/brandend-maagzuur/

Maagzuur (s.a.)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via www.maagzuur.nl

Maasziekenhuis pantein (s.a.)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via https://www.maasziekenhuispantein.nl/aandoeningen/brandend-maagzuur-zwangerschap/321/

MLDS (s.a.)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.mlds.nl/ziekten/123/brandend-maagzuur/tips-en-adviezen/

Natuurgeneeskunde (2015)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.natuurgeneeskunde-praktijk.nl/index.php?pagina=maagzuur

NHS (2014)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/pages/indigestion-heartburn-pregnant.aspx#close
Smulders, B., Croon, M. (2001) Veilig zwanger. Utrecht/Antwerpen: Kosmos-Z&K uitgevers.

Optimale gezondheid (2014a)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 http://www.optimalegezondheid.com/9-kruidentheeen-die-je-gezonder-maken/

Optimale gezondheid (2014b)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.optimalegezondheid.com/brandend-maagzuur-special-deel-3-natuurlijke-oplossingen-voor-brandend-maagzuur/

Webmd (2013)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.webmd.com/heartburn-gerd/home-heartburn-remedies-natural-remedies-heartburn?page=2

Webmd (2014)
Gevonden op het internet op 8 mei 2015 via http://www.webmd.com/heartburn-gerd/guide/heartburn-during-pregnancy