Osteopathie

Osteopathie is iets wat ik regelmatig aanraad aan onze zwangere en kraamvrouwen. Maar wat is dat nu eigenlijk, een osteopaat? Wat kan hij/zij doen? En hoe werkt het nu eigenlijk?

Wat is osteopathie?
Bij osteopathie richt de osteopaat zich op het vinden van mogelijke bewegingsbelemmeringen in weefsels en gewrichten. Deze bewegingsbelemmeringen kunnen in verband staan met een klacht, bijvoorbeeld rugpijn of darmklachten. Dit wil niet zeggen dat de klacht ook altijd op de plaats van de verminderde beweeglijkheid zit. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat er een verminderde beweeglijkheid zit in je bekken en dat dit zorgt voor buikpijn of andersom. Wanneer de osteopaat de functiestoornis in de beweeglijkheid gevonden heeft, gaat hij deze behandelen doormiddel van zijn handen. Door middel van manipulaties en spiertechnieken worden bewegingsbelemmeringen opgeheven. Hierdoor gaat het lichaam zichzelf genezen en verdwijnt de klacht. De osteopaat maakt geen gebruik van apparaten of medicijnen, maar puur zijn kennis van fysiologie, de anatomie, pathologie en neurologie in combinatie met zijn handen. Hij weet welke lichaamsdelen met elkaar in verbinding staan en hoe deze elkaar kunnen beïnvloeden. (NVO, s.a.; Optimum osteopathie, s.a.; IAOTV, 2017; Osteopathie Achten, 2016)

Indicaties
Er kunnen verschillende klachten zijn waarvoor je een osteopaat kunt raadplegen, zowel als je zwanger bent als straks met je baby’tje.

Moeder (Osteopathie Feijen, s.a.)
Doordat je zwanger bent, verandert er veel in je lichaam. Je buik begint te groeien, waardoor de organen in je buik een andere plek gaan innemen en er komt meer druk te staan op je rug en bekken. Vaak gaat dit goed, maar niet ieder lichaam is in staat om dit zonder klachten op te vangen. Osteopathie kan je lichaam helpen om terug in evenwicht te komen en meer ruimte en beweeglijkheid in je lichaam te creëren.
Osteopathie kan bijvoorbeeld helpen bij:
– Rugklachten
– Bekkenklachten
– Nek- en/of schouderklachten
– Harde buiken
– Maagzuur
– Misselijkheid
– Hoofdpijn

Ook na de zwangerschap kan osteopathie je helpen om de beweeglijkheid (bijvoorbeeld in je buik) te herstellen en je lichaam weer zichzelf te laten genezen. Denk hierbij aan klachten als: urineverlies, bekkenbodemklachten, nek/rugklachten, pijn bij je stuitje, doof gevoel in je handen en blaasontstekingen.

Baby (Osteopathie Achten, 2016)
Ook baby’s kunnen het tijdens de bevalling (bijv. na een vacuüm of juist na een hele snelle bevalling) of zwangerschap erg zwaar gehad hebben, waardoor ze veel stress in hun lichaam hebben en dus verminderde beweeglijkheid. Osteopathie kan helpen om klachten te verminderen. Denk hierbij aan klachten als: excessief huilen, onrustig kindje, obstipatie en reflux.

Wetenschappelijk onderzoek
Naar osteopathie is wetenschappelijk onderzoek gedaan, maar voornamelijk bij rugpijn.  In 2009 is er een onderzoek gepubliceerd (Licciardone et al, 2009)  waarin duidelijk wordt dat osteopathie effect heeft op lage rugpijn tijdens de zwangerschap. Het zorgt ervoor dat lage rugpijn stopt of vermindert. Dit wordt tevens bevestigd in een klein Duits onderzoek in 2015. (Schwerla et al, 2015) Osteopathie bij andere klachten moet uitgebreider onderzocht worden om hiervan de effectiviteit te kunnen beoordelen.

Naar osteopathie bij baby’s is maar heel weinig onderzoek gedaan. We weten hierbij dus niet zeker of dit effectief is bij de pasgeborene of dat vermindering van klachten ergens anders vandaan komt. Het is nodig om hier meer onderzoek naar te doen.

Kosten
Door veel verzekeringen wordt osteopathie vergoed. Je hoeft hiervoor geen eigen bijdrage te betalen. (NVO, s.a.)

Behandeling
Wanneer je naar de osteopaat gaat lig je op de behandelbank, terwijl de osteopaat in eerste instantie enkel je lichaam onderzoekt. Na dit onderzoek worden de gevonden resultaten doorgenomen en wordt er een eventueel behandelplan opgesteld. Een behandeling duurt gemiddeld 45 minuten. Het is afhankelijk van de klacht en de tijd die je lichaam nodig heeft om de nieuwe bewegingsmogelijkheden te gebruiken, hoeveel behandelingen je nodig hebt. Je hebt geen verwijzing van een arts nodig om naar een osteopaat te gaan. (Optimum osteopathie, s.a.)

Conclusie
Osteopathie is een behandelwijze die in mijn ogen steeds meer in opkomst is. Het wordt bekender en daarmee ook toegankelijker. Er is wel onderzoek gedaan naar osteopathie, maar er is eigenlijk nog veel meer onderzoek nodig om de effectiviteit hiervan vast te leggen.

speaker-1024883_960_720.jpg
Bron: Jeffy @Pixabay

Bronnen

IAO TV (2017)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://www.osteopathie.eu/nl/osteopathie/wat-doet-een-osteopaat

Licciardone, J. C., Buchanan, S., Hensel, K. L., King, H.H., Fulda, K.G., & Stoll, S.T. (2009) Osteopathic manipulative treatment of back pain and related symptoms during pregnancy: a randomized controlled trial. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 202(1).

NVO (s.a.)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via https://www.osteopathie.nl/over-osteopathie/

Optimum osteopathie (s.a.)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://www.optimum-osteopathie.nl/over-osteopathie/

Osteopathie Achten (2016)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://osteopathie-achten.nl/over-ons/over-osteopathie/

Osteopathie Feijen (s.a.)
Gevonden op het internet op 11 september 2017 via http://www.osteopathiefeijen.nl/Osteopathie-bij-zwangeren

Schwerla F., Rother, K., Rother, D., Ruetz, M., & Resch, K.L. (2015) Manipulative Therapy in Women With Postpartum Low Back Pain and Disability: A Pragmatic Randomized Controlled Trial. The Journal of the American Osteopathic Association, 115 (7).

Advertenties

De vlokkentest

Wanneer je een NIPT of een combinatietest hebt laten uitvoeren en hier een verhoogde kans uitkomt op een kindje met een trisomie, of wanneer je al een verhoogd risico hebt, kun je kiezen voor een vlokkentest of een vruchtwaterpunctie. Maar wat is nu eigenlijk een vlokkentest?

Een vlokkentest
Bij een vlokkentest wordt er een klein stukje van de placenta weggenomen uit de baarmoeder. Dit gebeurt doormiddel van een dunne naald of tangetje/slangetje. Aangezien het weggenomen weefsel er uit ziet als vlokken, wordt dit de vlokkentest genoemd. (De verloskundige, s.a.; NPDN, 2010)

Het weefsel kan weggenomen worden via je buikwand, maar ook via de vagina. Dit is afhankelijk van de positie van de placenta in je baarmoeder en tevens van de ligging van de baarmoeder zelf. Op het moment van de vlokkentest wordt er een echo gemaakt om te kijken waar de placenta precies ligt en wordt de techniek bepaald. (NPDN, 2010; De verloskundige, s.a.) Na het lokaliseren van de positie wordt de echo gebruikt om de vlokken zo nauwkeurig mogelijk af te nemen. Wanneer de vlokken via de vagina afgenomen worden, wordt er een eendenbek gebruikt en gebruikt de gynaecoloog een dun tangetje om op geleide van de echo een klein beetje placentaweefsel af te nemen.
Wanneer de vlokken via de buikwand verwijdert worden, gebruikt de gynaecoloog een dunne naald om op geleide van de echo wat vlokken te verwijderen. Hierbij krijg je geen verdoving.

Het gaat om 20-50 mg placentaweefsel. Wanneer er te weinig weefsel is afgenomen (dit checken ze direct), kan het nodig zijn om nogmaals weefsel af te nemen. (NPDN, 2010)

Na het onderzoek krijgen Rhesus negatieve vrouwen anti-D toegediend om eventuele vorming van antistoffen te voorkomen doordat de kans op bloedcontact is toegenomen.
Wanneer het weefsel via je buik verwijdert is, kun je dezelfde dag wat last houden van een gevoelige buik. Wanneer het weefsel via je vagina verwijdert is, kun je enkele dagen last hebben van bloedverlies. Om die reden wordt er geadviseerd om de dag van het onderzoek thuis te blijven en zo min mogelijk te doen. (NPDN, 2010)

Indicaties (LUMC, s.a.)
Er zijn verschillende indicaties waarbij je kunt kiezen voor een vlokkentest:
– Een verhoogde uitslag uit de combinatietest: de kans is meer dan 1 op 200.
– Een afwijkende uitslag uit de NIPT.
– Op de echo worden afwijkingen gezien bij het kindje.
– Een of beide ouders is drager van een chromosoomafwijking.
– Ouders die ooit al een kindje hebben gekregen of zwanger zijn geweest van een kindje met een chromosoomafwijking.
– Ouders die een verhoogde kans hebben op een kindje met een erfelijke ziekte.

Termijn
De vlokkentest wordt verricht vanaf 11 en tot 14 weken zwangerschap. (De verloskundige, s.a; Erfelijkheid, s.a.)

Risico’s
De vlokkentest draagt een risico met zich mee. Door de vlokkentest krijg je een risico op een miskraam van 0,5%. (De verloskundige, s.a.)
Betrouwbaarheid (NPDN, 2010)
De vlokkentest is niet 100% betrouwbaar. De betrouwbaarheid is 98-99%. Dit wil zeggen dat bij 98-99% van alle onderzoeken de vlokken dezelfde chromosoomsamenstelling bevatten als de cellen van het ongeboren kindje. Dit wil zeggen dat er in 1-2% van alle gevallen het voor kan komen dat er op de placenta wel een chromosoomafwijking te zien is, maar bij het kindje niet, of andersom.
Dit kan er voor zorgen dat je kiest voor een zwangerschapsafbreking, omdat je kindje niet gezond is, terwijl dit in feite niet het geval is, je kindje heeft die chromosoomafwijking niet. Het kan er natuurlijk ook voor zorgen dat je gerustgesteld wordt, je kindje lijkt geen chromosoomafwijking te hebben, terwijl dit in de praktijk wel het geval is.

Het komt ook voor (1-2%) van alle testen dat er geen of een onduidelijke uitslag volgt. Er kan dan voor gekozen worden om de test nogmaals uit te voeren of om dan een vruchtwaterpunctie te laten verrichten.

Uitslag
De uitslag is afhankelijk van de test die er gedaan wordt. De snelle test geeft uitslag binnen 3 dagen. De uitgebreide test geeft een uitslag binnen 2 tot 3 weken. Dit is ook afhankelijk van de indicatie waardoor het onderzoek wordt uitgevoerd. De uitslag krijg je in de meeste gevallen van het ziekenhuis of het centrum waar de vlokkentest is uitgevoerd. (Erfelijkheid, s.a.; NPDN, 2010)

De uitslag geeft aan of je kindje een afwijking heeft of niet. Wanneer je kindje een afwijking blijkt te hebben, komen veel mensen voor een zeer moeilijke keuze te staan. Is dit kindje gewenst en kan dit kindje een plekje krijgen in jullie gezin of kiezen ze er toch voor om de zwangerschap niet uit te dragen? Soms kiezen mensen er voor om de vlokkentest enkel uit te voeren om zo te weten of hun kindje ziek is, zodat ze zich hierop kunnen voorbereiden door zich goed te laten informeren en bepaalde keuzes (bijv. plaats van bevallen) te maken.

Conclusie
De vlokkentest is geen standaard onderzoek. Deze test wordt enkel verricht op indicatie. De uitslag kan goed zijn, waardoor je gerustgesteld wordt, maar de uitslag kan er ook voor zorgen dat je voor een extreem moeilijke keuze komt te staan.

index
Bron: wikipedia

Bronnen

De verloskundige (s.a.)
Gevonden op het internet op 21 augustus 2017 via http://deverloskundige.nl/zwangerschap/subtekstpagina/42/vlokkentest
Erfelijkheid (s.a.)
Gevonden op het internet op 21 augustus 2017 via https://www.erfelijkheid.nl/kinderwens/vlokkentest

LUMC (s.a.)
Gevonden op het internet op 21 augustus 2017 via https://www.lumc.nl/org/verloskunde/patientenzorg/132898/132948/

NPDN (2010)
Gevonden op het internet op 21 augustus 2017 via http://www.npdn.nl/vervolgonderzoekVlokkentest.php

Infacol

Veel pasgeborene baby’s hebben er last van: darmkrampjes. Sta je dan als kersverse papa en mama met een huilend kindje in je armen die je niet stil krijgt, wat je ook probeert. Een heel machteloos gevoel waar je graag een oplossing voor vindt. Regelmatig hoor ik dan dat er Infacol wordt aangeraden. Wat is infacol? En veel belangrijker nog: helpt het echt tegen darmkrampjes?

Wat is Infacol?
Infacol zijn druppeltjes die je voor de voeding (zowel borst- als flesvoeding) kunt geven vanaf de geboorte. Deze druppeltjes zouden het effect hebben dat gasbelletjes die in de darmen van het kindje zitten aan elkaar gaan zitten zodat er grote gasbellen ontstaan. De darmen van het kindje zouden grotere gasbellen makkelijker kunnen afvoeren dan al die kleine gasbelletjes, waardoor krampen zouden verminderen. (Infacol, 2013)

Ingrediënten (De online apotheek, 2015)

1 Het hoofd bestandsdeel van Infacol is Simeticon. Simeticon is een middel dat gebruikt wordt bij een overmaat aan darmgassen. (BCFI, 2010; Laekeman et al, 2000)
2 Natriumsacharine: een zoetstof.
3 Hypromellose: een bevochtigingsmiddel.
4 Sinaaasappelsmaak.
5 methyl hydroxybenzoate: een conserveermiddel
6 propyl hydroxybenzoate: een conserveermiddel
7 Gezuiverd water

Veel middeltjes dus in deze Infacol, waarvan ik me afvraag of je dit echt al vanaf de geboorte aan je kindje wilt geven.

Wetenschappelijk onderzoek
Wanneer je kindje veel last heeft van darmkrampjes en je je zo machteloos voelt begrijp ik dat je op zoek bent naar een middeltje dat de krampjes verlicht. Wanneer je huisarts, verloskundige, kraamverzorgster of verpleegkundige dan Infacol aanraad, snap ik dat je dit wilt proberen.
Echter naar Infacol is al regelmatig (klein) onderzoek gedaan en daaruit is naar voren gekomen dat Infacol niet werkt tegen darmkrampjes. (NCJ, s.a.; Johnsen, Cocker & Chang, 2015) Het zou uiteraard het beste zijn als er nog groot onderzoek naar gedaan wordt, maar op dit moment lijkt Infacol niet te werken. Infacol zou net zo veel effect hebben als een placebo. (Metcalf, Irons, Sher & Young, 1994) Het lijkt er op dat het gas niet de oorzaak is van de krampjes, maar een symptoom van het inslikken van lucht en darmkrampen. Infacol zou dus, wanneer het enkel richt op de vermindering van gasontwikkeling, geen effectief hulpmiddel zijn om krampen te verminderen, enkel om het symptoom te verminderen: gas. (Roberts, Ostapchuk & O’brien 2004)

Conclusie
Darmkrampjes zijn heel erg vervelend. Je staat er bij en kijkt er naar en wil heel graag iets doen om de pijn te verlichten. Echter is Infacol geen middel wat ik zou aanraden. Dit middeltje heeft op dit moment volgens verschillende wetenschappelijke onderzoeken geen effect en tevens zitten er veel stofjes in die je je kindje (nog) niet zou moeten willen geven. Wat kun je dan wel doen? Lees hiervoor mijn post over darmkrampjes: https://dekritischeverloskundige.wordpress.com/2015/11/09/darmkrampjes/

 

9456683444_90cc24f7d4_o
Bron: Cheon Fong Liew @ Flickr

Bronnen
BCFI (2010) Gecommentarieerd geneesmiddelen repertorium.

De online apotheek (2015)
Gevonden op het internet op 21 juli 2017 via http://www.de-online-apotheek.com/infacol-50-ml.html

Infacol (2013)
Gevonden op het internet op 21 juli 2017 via http://www.infacol.nl/infacol.html

Johnson, J., Cocker, K., & Chang, E. (2015) Infantile Colic: Recognition and Treatment. American Family Physician, 92(7), 577-582.

Laeman, G., de Rijdt, T., de Vriese, V., Geukens, J., Jorens, P., Provost, C., Spitz, B., & van Gool, D. (2000) Geneesmiddelen bij zwangerschap deel 2. Leuven: Acco.

Metcalf, T.J., Irons, T.G., Sher, L.D., & Young, P.C. (1994) Simethicone in the Treatment of Infant Colic: A Randomized, Placebo-Controlled, Multicenter Trial. Pedriatics, 94(1).

NCJ (s.a.)
Gevonden op het internet op 21 juli 2017 via https://www.ncj.nl/richtlijnen/alle-richtlijnen/richtlijn/?richtlijn=21&rlpag=805

Roberts, D.M., Ostapchuck, M., & O’brien, J. (2004) Infantile Colic. Am Fam Physician, 70(4), 735-740.

Foliumzuur

Wanneer je zwanger wilt worden of al zwanger bent, wordt er aangeraden om foliumzuur in te nemen. Maar wat is foliumzuur eigenlijk? En wat zijn de effecten van foliumzuur? En waarom raden ze aan om dit in te nemen?

Wat is foliumzuur?
Foliumzuur is een vitamine, deze wordt ook wel vitamine B11 genoemd. Foliumzuur komt van nature voor in voedingsmiddelen zoals groene bladgroenten, peulvruchten, volkorenproducten, zuivel, bananen, sinaasappelen en vlees, maar dan noemen we het Folaat. Foliumzuur is goed voor de aanmaak van bloedcellen, rode en witte, tevens is het belangrijk voor de groei. Ook voor de ontwikkeling van een ongeboren kindje is het belangrijk. (Voedingscentrum, s.a.)

Foliumzuur vs. Folaat
Foliumzuur is synthetische vitamine B11. Dit wil zeggen dat in supplementen een kunstmatige vitamine B11 is toegevoegd. Folaat is de natuurlijke vorm die in de voeding voorkomt, voornamelijk in groene bladgroenten. In veel landen wordt er geadviseerd om foliumzuur bij te nemen vanaf de kinderwens, maar deze synthetische vorm krijgt het lichaam niet goed omgezet, waardoor er te veel foliumzuur in je bloedbaan kan ophopen en er mogelijk ook negatieve nevenbevindingen zijn, zie het kopje ‘Te veel foliumzuur’. (A Healthy Life, 2015)

Aangezien foliumzuur dus niet gemakkelijk is voor je lichaam om dit te verwerken, zou het beter zijn om je lichaam te voorzien van voldoende Folaat. Folaat is de natuurlijk vorm van foliumzuur en kan je lichaam dus veel beter verwerken. Aangezien het lastig is om voldoende folaat uit voeding te krijgen, aangezien je dan grote hoeveelheden groene groenten en bijvoorbeeld veel lever moet eten, is het wijs om dit aan te vullen met supplementen. We weten nu dat foliumzuur dus niet goed bij te nemen is, maar je kunt ook de natuurlijke vorm bijnemen. Het is dan de kunst om te zoeken naar een supplement met 5-MTHF (5-methyltetrahydrofolaat). In multivitamine ga je deze niet tegenkomen, aangezien hier altijd foliumzuur aan is toegevoegd. (Kresser, 2012)

Folaat en zwangerschap
Folaat is niet enkel belangrijk voor ons als volwassenen, maar ook voor de ontwikkeling van het kindje. Folaat verkleint de kans op afwijkingen aan het zenuwstelsel (neurale buisdefecten) en ook op bijvoorbeeld een open gehemelte of hazenlip. De neurale buis is een structuur waaruit het ruggenmerg en de hersenen van het kindje gevormd worden. Een neurale buisdefect is bijvoorbeeld een open ruggetje of een open schedel. Een open ruggetje kan er voor zorgen dat het kindje lichamelijk en soms ook verstandelijk beperkt is. Een kindje met een open schedel overlijdt vrijwel altijd tijdens of na de bevalling.
Het zenuwstelsel wordt al vroeg in de zwangerschap gevormd.

Aangezien het lastig is om voldoende folaat binnen te krijgen om de kans op een neurale buisdefect te verkleinen, wordt er aangeraden om een folaat van 400 microgram bij te nemen tot en met de 10e zwangerschapsweek. (Voedingscentrum, s.a.; De verloskundige, s.a.) Wanneer een zwangere al eerder een kindje met een neurale buisdefect heeft gehad of een andere indicatie heeft, kan het zijn dat het nodig is om een nog hogere dosis in te nemen. (Straks zwanger worden, s.a.)

Folaat werkt samen met vitamine B12. Wanneer je dus supplementen inneemt met folaat is het belangrijk om ook vitamine B12 bij te gaan nemen. Als je dit niet doet, kun je een vitamine B12 gebrek krijgen. (Vitamine B12 tekort, s.a.)

Wetenschappelijk onderzoek
Vanuit onderzoek worden er verschillende mogelijke effecten gevonden, maar deze zijn nog niet goed aangetoond.

Positieve effecten

Verkleining kans neurale buisdefect
Dit is het enige bewezen positieve effect op dit moment. Uit onderzoek komt naar voren dat wanneer er gestart wordt met inname van 400 microgram folaat voor de conceptie, meer dan 50% van de neurale buisdefecten voorkomen kunnen worden. (American Academy of Pediatrics, 1999) Wanneer een zwangere al eerder een kindje heeft gehad met een neurale buisdefect en bij haar volgende zwangerschap al begint met het slikken van foliumzuur vanaf de kinderwens, wordt de kans op herhaling met 87% verkleind. (Grosse & Collins, 2007)

Dementie
Mogelijk zou er een verband zijn gevonden tussen een laag folaatgehalte en dementie, maar hier is nog niet voldoende onderzoek naar gedaan. (Voedingscentrum, s.a.)

Depressiviteit
Voldoende folaat inname zou een positief effect kunnen hebben op depressiviteit. (Voedingscentrum, s.a.)

Hart- en vaatziekten
Mogelijk zou voldoende folaat er voor zorgen dat je minder kans hebt op hart- en vaatziekten. (Voedingscentrum, s.a.)

Kanker
Mogelijk zou voldoende folaat beschermend kunnen zijn tegen darmkanker, maar te veel folaat zou juist het risico op darmkanker verhogen, alhoewel beide nog niet bevestigd zijn. Het lijkt dus belangrijk om zowel niet te veel als te weinig folaat in je lichaam te hebben. (Voedingscentrum, s.a.)

Negatieve effecten

Te veel foliumzuur
Te veel foliumzuur vanuit de voeding, folaat dus, vertoont geen negatieve effecten, maar te veel foliumzuur inname doormiddel van supplementen (>1000 microgram per dag), zou wel negatief kunnen zijn. Zo werd er mogelijk dus een verband gevonden tussen te veel foliumzuur en darmkanker. Ook zou een te hoog foliumzuur gehalte er voor kunnen zorgen dat afwijkingen aan het zenuwstelsel, bij mensen die een vitamine B12 te kort hebben, kunnen maskeren. (Voedingscentrum, s.a.)
Tevens zou een hoog foliumzuur gehalte mogelijk gelinkt kunnen worden aan autisme. (Webmd, 2016)

Obesitas
Mogelijk zou het doorslikken van foliumzuur na 10 weken een verhoogde kans geven op obesitas bij het kindje. Echter ook dit is op dit moment nog niet bewezen. (RTL Nieuws, 2017)

Conclusie
Foliumzuur is de synthetische vorm, Folaat is de natuurlijke vorm. Foliumzuur kost je lichaam veel moeite om dit om te zetten naar de actieve vorm, waardoor er veel kan ophopen in je bloedbaan met mogelijke negatieve effecten tot gevolg. Folaat wordt goed door je lichaam verwerkt, geeft geen ophoping en geen negatieve effecten. Ook deze kun je bijnemen met een supplement. Het is dus verstandig om te kijken naar supplementen met Folaat, zodat je kunt genieten van de positieve effecten van deze vitamine en niet hoeft stil te staan bij mogelijke nevenbevindingen.

FlattenedRoundPills

Bronnen
A Healthy Life (2015)
Gevonden op het internet op 17 juli 2017 via https://www.ahealthylife.nl/foliumzuur-versus-folaat-wat-is-het-verschil/

American Academy of Pediatrics (1999) Folic Acid for the Prevention of Neural Tube Defects. Pediatrics, 104(2). http://pediatrics.aappublications.org/content/104/2/325

De verloskundige (s.a.)
Gevonden op het internet op 14 juli 2017 via http://deverloskundige.nl/zwanger-worden/subtekstpagina/14/foliumzuur/

Grosse, S.D., Collins, J.S. (2007) Folic acid supplementation and neurale tube defect recurrence prevention. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol, 79(11), 737-42.

Kresser (2012)
Gevonden op het internet op 17 juli 2017 via https://chriskresser.com/folate-vs-folic-acid/
Straks zwanger worden (s.a.)
Gevonden op het internet op 14 juli 2017 via http://www.strakszwangerworden.nl/meer-weten/foliumzuur/foliumzuur-

RTL Nieuws (2017)
Gevonden op het internet op 14 juli 2017 via https://www.rtlnieuws.nl/gezondheid/te-lang-foliumzuur-slikken-tijdens-zwangerschap-verhoogt-kans-op-obesitas-bij-kinderen

Vitamine B12 tekort (s.a.)
Gevonden op het internet op 17 juli 2017 http://vitamineb12tekort.nl/vitamineb12-tekort-vraag-antwoord.php#foliumzuur

Voedingscentrum (s.a.)
Gevonden op het internet op 14 juli 2017 via http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/foliumzuur.aspx

Webmd (2016)
Gevonden op het internet op 14 juli 2017 via http://www.webmd.com/baby/news/20160511/too-much-folic-acid-in-pregnancy-tied-to-raised-autism-risk-in-study#1

Inbakeren

/

Vroeger werd het heel veel gebruikt: inbakeren. Tegenwoordig zien we het ook nog regelmatig voorbij komen, vooral bij baby’s die veel huilen of onrustig zijn. Maar wat is inbakeren eigenlijk? Hoe werkt het? Wanneer gebruik je het? Zijn er nadelen? Je leest het hieronder.

Van oorsprong
Tot eind 18e eeuw werd inbakeren veel toegepast. Het kindje werd volledig ingepakt in linnen doeken en zwachtels. Dit werd gedaan door een vroedvrouw of door een baker, een wijze vrouw die we nu zouden omschrijven als een kraamverzorgende. Vroeger werden de kindjes ingebakerd met het idee dat het kindje hierdoor kon genezen van kneuzingen opgelopen tijdens de geboorte en om ervoor te zorgen dat het kindje later een rechte rug, rechte benen en stevige schouders zou krijgen. Tevens zou het helpen om een navelbreuk te voorkomen, althans dat is wat er toen gedacht werd. Kindjes werden tot 3 maanden volledig ingebakerd, daarna werden de armen vrijgelaten. Na een half jaar werd het kindje niet meer ingebakerd.
Na de 18e eeuw werd er ontdekt dat inbakeren een kindje in de groei kan belemmeren en werd het niet meer gebruikt. Ongeveer 20 jaar geleden werd het inbakeren herontdekt voor kindjes die onrustig zijn en slecht slapen. (Inbakeren, s.a.)

Wat is inbakeren?
Inbakeren houdt in dat je je kindje wikkelt in een doek, strak ter hoogte van de armen en los ter hoogte van de benen. Hierbij kan het kindje zijn armen niet bewegen. Hierdoor wordt het kindje beperkt in zijn bewegingen, waardoor het zich makkelijker zou kunnen overgeven aan de slaap. (MC Zuiderzee, s.a.; Inbakeren, s.a.; Veiligheid, s.a.)

Wetenschappelijk onderzoek
In tussentijd is er al regelmatig onderzoek gedaan naar inbakeren.

Onrustige baby’s
Mogelijk zou inbakeren wat kunnen betekenen wanneer een kindje overmatig huilt. Vaak is bij kinderen die heel onrustig zijn rust en regelmaat en dus prikkelvermindering al voldoende, maar kinderen die echt overmatig huilen kunnen baat hebben bij inbakeren, bijvoorbeeld wanneer ouders het moeilijk vinden om rust en regelmaat toe te passen. Echter kleven er wel risico’s aan inbakeren, dus zijn andere manieren die eerder te overwegen zijn, zoals nabijheid van ouders.
(Jansen & Maaskant, 2009; NCJ, 2013, NCJ, 2013b)

Wiegendood
Inbakeren wordt in verband gebracht met een risico op wiegendood. De kans op wiegendood neemt toe wanneer een kindje ingebakerd is en op zijn buik gelegd wordt of zelf op zijn buik draait. (NCJ, 2013, Healthy Children, 2017) Daarom is het zeer belangrijk om een ingebakerd kindje altijd op de rug te leggen en het inbakeren af te bouwen voordat het kindje zichzelf gaat omrollen. Mogelijk kan inbakeren wel beschermend werken voor wiegendood wanneer het kindje ingebakerd om de rug ligt en zichzelf nog niet kan omdraaien, echter hier is nog extra onderzoek voor nodig. (NCJ, 2013)

Indicaties
Een indicatie voor het gebruik van inbakeren zou dus kunnen zijn wanneer een kindje extreem overprikkeld en onrustig is en/of overmatig huilt en een aanwijsbare medische oorzaak is uitgesloten. (MC Zuiderzee, s.a.)

Risico’s
Aan inbakeren kleven risico’s.

Warmtestuwing
Een kind dat ingebakerd ligt kan zijn warmte minder goed kwijt. Het is dus niet verstandig om inbakeren toe te passen bij een kind met koorts of in een situatie waar overmatige warmte te verwachten is (tropische temperaturen of na een vaccinatie).
Tevens kan een kindje dat ingebakerd is de deken niet wegduwen, aangezien de armen en benen ingepakt zijn, dus een deken gebruiken is zeer onverstandig. (NCJ, 2013)

Heupontwikkeling
Voor de heupontwikkeling is het belangrijk dat de benen van het kindje voldoende ruimte hebben om te bewegen en te spreiden. En te strak aangebrachte inbakerde kan er voor zorgen dat de heupen niet meer vrij kunnen bewegen en hierdoor kan er een heupafwijking gevormd worden of verergeren. (NCJ, 2013; Healthy Children, 2017)

Wiegendood
Ook is er dus een kans op wiegendood wanneer je een kindje ingebakerd op de buik legt of wanneer het kindje dat wordt ingebakerd al in staat is zichzelf om te draaien. (NCJ, 2013; Healthy Children, 2017)

Contra-indicaties (NCJ, 2013)
– Koorts
– De eerste uren na een vaccinatie (24 uur)
– Mogelijke heupdysplasie of al aangetoonde heupdysplasie
– Ernstige luchtweginfecties
– Blijvende zuigelingenscoliose. Dit wil zeggen dat de scoliose aanwezig blijft, ook wanneer de wervelkolom zich passief beweegt.

Preventie
Om de risico’s te verkleinen is het belangrijk dat je je kindje enkel inbakert wanneer dit de enige overgebleven optie is en wanneer een medische oorzaak voor excessief huilen of onrustigheid is uitgesloten. In de meeste gevallen kun je een kindje dat veel huilt of erg onrustig is ook op andere manieren rustig krijgen, bijvoorbeeld door veel nabijheid, het dragen van je kindje en de vermindering van prikkels. Rust en regelmaat en dus de reductie van prikkels is al bewezen nuttig. Het dragen van een kindjes die excessief huilen is nog niet goed wetenschappelijk onderzocht om te kunnen vast stellen of ook dit er werkelijk voor zorgt dat er minder kindjes excessief huilen, echter is het heel natuurlijk om een kindje dat huilt op te pakken, dus kunnen we hier wel enigszins vanuit gaan. (NCJ, 2013b)
Pas wanneer er echt geen oplossing is, zou ik inbakeren overwegen. Daarbij is het wel belangrijk om inbakeren te zien als een tijdelijk hulpmiddel en niet als een permanente oplossing.

Wanneer je er dan voor kiest om je kindje in te bakeren is het belangrijk om dit goed te doen. Hierbij kun je je het beste laten adviseren door een arts of een verpleegkundige van het consultatiebureau, die geschoold zijn in het assisteren bij inbakeren. Het is ook belangrijk om je kindje vooraf na te laten kijken door een arts om contra-indicaties, bijvoorbeeld afwijkende heupontwikkeling uit te sluiten. (NCJ, 2013)

Belangrijk is om inbakeren op tijd af te bouwen, aangezien het dus mogelijk een verhoogd risico op wiegendood met zich meebrengt wanneer het kindje kan omrollen. Vanaf 6 maanden is inbakeren niet meer geschikt. (NCJ, 2013)

Conclusie
Inbakeren is iets wat je bij een gezonde zuigeling, wanneer het niet nodig is, beter kunt vervangen door een andere methode om wille van de risico’s. Echter kan het wel een hulpmiddel zijn bij kinderen die excessief huilen, waarbij een andere medische oorzaak is uitgesloten. Hierbij is het belangrijk om inbakeren te zien als laatste, tijdelijk, hulpmiddel en niet als een oplossing. Belangrijk is om rekening te houden met de risico’s die vastkleven aan inbakeren en je altijd goed te laten informeren voordat je hier aan begint.

Inbakeren
Bron: Shegingerly @Flickr

Bronnen

Healthy Children (2017)
Gevonden op het internet op 29 juni 2017 via https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/baby/diapers-clothing/Pages/Swaddling-Is-it-Safe.aspx

Inbakeren (s.a.)
Gevonden op het internet op 29 juni 2017 via http://www.inbakeren.nl/inbakeren/wat-is-inbakeren/

Jansen, M., & Maaskant, J. (2009) Inbakeren van huilbaby’s: helpt dat? Nursing. Gevonden op het internet op 29 juni 2017 via https://www.nursing.nl/verpleegkundigen/achtergrond/2009/12/inbakeren-van-huilbabyas-helpt-dat-nurs005513w/

MC Zuiderzee (s.a.)
Gevonden op het internet op 29 juni 2017 via https://www.mczuiderzee.com/kinderen/ouders-algemeen/aandoeningen/huilbaby/inbakeren

NCJ (2013)
Gevonden op het internet op 29 juni 2017 via https://www.ncj.nl/richtlijnen/alle-richtlijnen/richtlijn/?richtlijn=21&rlpag=815

NCJ (2013b)
Gevonden op het internet op 29 juni 2017 https://www.ncj.nl/richtlijnen/alle-richtlijnen/richtlijn/?richtlijn=21&rlpag=813

Veiligheid (s.a.)
Gevonden op het internet op 29 juni 2017 via https://www.veiligheid.nl/kinderveiligheid/slapen/beddengoed-voor-kinderen/inbakeren

Een blaasontsteking

Hoe vervelend, een blaasontsteking. Nog vervelender als je zwanger bent! Hoe ontstaat nu eigenlijk een blaasontsteking en hoe voorkomen en genees je het?

Wat is een blaasontsteking?
Een blaasontsteking houdt in dat het slijmvlies van je blaas ontstoken is. (Apotheek, 2017)

Hoe ontstaat een blaasontsteking?
Een blaasontsteking wordt veroorzaakt door bacteriën. Meestal door bacteriën die zich normaal gezien bevinden in de darmen. Wanneer deze bacteriën via je urinebuis in je blaas terecht komen, kan dit een blaasontsteking veroorzaken. Vrouwen zijn vatbaarder voor een blaasontsteking, aangezien hun urinebuis korter is dan die van de man. (Apotheek, 2017)

Tijdens je zwangerschap verwijdt je urinebuis en je nierbekken onder invloed van hormonen. Tevens gaan je urineleider en je blaas minder hard werken om je urine te verplaatsen, waardoor er mogelijk wat urine achter blijft in je blaas. Je baarmoeder begint te groeien en duwt op je blaas en je nieren laten glucose door richting je urine. Al deze processen samen zorgen ervoor dat het gemakkelijker is voor een bacterie om te groeien. Hierdoor ben je vatbaarder voor een blaasontsteking. (NVOG, 2011; Nolst, s.a.)

Symptomen (Apotheek, 2017)
De symptomen van een blaasontsteking zijn soms lastig vast te stellen tijdens een zwangerschap, omdat je een aantal symptomen sowieso gaat krijgen puur door de zwangerschap zelf, bijvoorbeeld het vaker plassen. Bij twijfel kun je altijd voor de zekerheid je urine laten controleren.
– Je plast vaker, maar minder grote hoeveelheden
– Het plassen doet pijn of brandt
– Je urine is troebel
– Pijn in de onderbuik

Wanneer een blaasontsteking niet behandeld wordt en daardoor uitgroeit tot een nierbekkenontsteking, ga je je ook ziek voelen. Tevens krijg je koorts en vaak ook flankpijn.

Risico’s tijdens de zwangerschap
Wanneer een blaasontsteking tijdens de zwangerschap niet behandeld wordt, is er kans op complicaties voor zowel moeder als kind. Zo is de kans groter dat je een nierbekkenontsteking krijgt.
De kans op een nierbekkenontsteking, wanneer je een blaasontsteking niet behandeld tijdens de zwangerschap, is 15-45%.

Tevens is er mogelijk een link gevonden tussen een blaasontsteking en vroegtijdig bevallen (voor 37 weken). In een onderzoek werd gevonden dat in de groep vrouwen met een onbehandelde urineweginfectie 10,4% vroegtijdig beviel, terwijl van de groep vrouwen zonder urineweginfectie 9,1% vroegtijdig beviel. (RIVM, 2011; Nolst, s.a.; Bánhidy, Acs, Puhó & Czeizel, 2007)

Er wordt ook een verband gezien tussen onbehandelde urineweginfecties en een laag geboortegewicht. (Loh & Sivalingam, 2007; NVOG, 2011)

Hoe voorkom je een blaasontsteking?
Een blaasontsteking is heel vervelend en voorkomen is beter dan genezen.
De volgende tips kunnen je hierbij helpen:
– Drink voldoende. Zeker 1,5 tot 2 liter op een dag.
– Zorg dat je goed uit plast.
– Ga plassen als je het gevoel hebt dat je moet plassen, hou het niet onnodig op.
– Ga na het vrijen plassen. Tijdens het vrijen is de kans groter dat er in de plasbuis terecht komen. Door na het vrijen te gaan plassen, zorg je ervoor dat die bacteriën weggespoeld worden. (Apotheek, s.a.; Thuisarts, 2013)
– Cranberry’s! Cranberry sap drinken of andere cranberryproducten gebruiken kan er voor zorgen dat je een blaasontsteking voorkomt. Cranberry zorgt ervoor dat bacteriën die tegen de blaaswand zitten worden losgeweekt en dat nieuwe bacteriën zich niet kunnen hechten aan de blaaswand. (Dokter Dokter, 2016)

Hoe kom je er vanaf?
Wanneer je werkelijk een blaasontsteking hebt, krijg je meestal antibiotica voorgeschreven. Daarbij is het ook belangrijk om de tips te blijven gebruiken die hierboven beschreven staan, zodat je niet gelijk weer een nieuwe blaasontsteking krijgt.
Tevens kan het helpen om daarbij kamillethee te drinken en producten met vitamine C te eten!

Conclusie
Een blaasontsteking is altijd vervelend en tijdens je zwangerschap zit je er al helemaal niet op te wachten. Er zijn allerlei tips om een blaasontsteking te voorkomen. Mocht je toch een blaasontsteking hebben is het goed om hier niet mee door te blijven lopen.

pregnant-woman-1910302_960_720
Bron: Brusalvate @Pixabay


Bronnen
Apotheek (2017)
Gevonden op het internet op 8 juni 2017 via http://www.apotheek.nl/klachten-ziektes/blaasontsteking#wat-is-blaasontsteking

Bánhidy, F., Acs, N., Puhó, E.H., & Czeizel, A.E. (2007) Pregnancy complications and birth outcomes of pregnant women with urinary tract infections and related drug treatments. Scandinavian Journal of infectious diseases, 39(5), 390-7.
Dokter (2016)
Gevonden op het internet op 8 juni 2017 via https://www.dokterdokter.nl/gezond-leven/eten-drinken/cranberrys-tegen-blaasontsteking/

Loh, K.Y., & Sivalingam, N. (2007) Urinary Tract Infections In Pregnancy. Malays Fam Physician, 2(2), 54-57.

Nolst, L. (s.a.) Urineweginfecties tijdens de zwangerschap in de huisartspraktijk. Gevonden op het internet op 8 juni 2017 via http://www.icho-info.be/masterproefpdf/thesis/%7Bd8660536-c910-c09d-0e3e-24ab689052be%7D_MasterproefNolstLeticia.pdf

NVOG (2011)
Gevonden op het internet op 8 juni 2017 via http://nvog-documenten.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&richtlijn_id=879
RIVM (2011)
Gevonden op het internet op 8 juni 2017 via http://www.rivm.nl/Onderwerpen/B/Blaasontsteking/Blaasontsteking_en_zwangerschap
Thuisarts (2013)
Gevonden op het internet op 8 juni 2017 via https://www.thuisarts.nl/blaasontsteking/ik-ben-zwanger-en-heb-blaasontsteking

Zwangerschapsmisselijkheid

Een van de meest gehoorde zwangerschapskwaaltjes: misselijkheid. Vooral in de ochtend is de misselijkheid vaak sterk aanwezig. Waardoor ontstaat deze misselijkheid eigenlijk en wat kun je er tegen doen?

Hoe ontstaat zwangerschapsmisselijkheid?
Ongeveer 60 tot 80% van alle zwangeren krijgt te maken met zwangerschapsmisselijkheid, het overgrote deel dus! Er is op dit moment nog niet precies duidelijk waardoor deze misselijkheid ontstaat. Uiteraard is er wel een vermoeden: de hormoonhuishouding. (ZEHG, s.a.; St. Antonius Ziekenhuis, s.a.)

De hormonen in je lichaam veranderen. Het zwangerschapshormoon, HCG, komt vrij in grote getalen. Deze hormonen zorgen voor veel veranderingen in je lichaam, zodat deze wordt klaargestoomd voor de groei en ontwikkeling van je kindje. Deze hormonen zouden er ook voor kunnen zorgen dat je misselijk wordt. We merken dit bijvoorbeeld bij een meerlingzwangerschap. In dat geval is er meer HCG aanwezig en deze vrouwen hebben ook regelmatig meer last van zwangerschapsmisselijkheid. Hoewel het nog niet met onderzoek is bevestigd, zou misselijkheid ook juist een goed teken kunnen zijn wanneer dit gelinkt is aan hormonen. Juist wanneer je dus misselijk bent, heb je veel zwangerschapshormonen in je lichaam. Dit zou mogelijk een kleinere kans geven op een miskraam, maar dit moet nog verder onderzocht worden. Wanneer je niet misselijk bent, hoef je je ook geen zorgen te maken. Er zijn ook vrouwen met een hoog HCG level die juist niet misselijk zijn, precies het punt waar het onderzoek dus op blijft steken. (St. Antonius Ziekenhuis, s.a.; Mayoclinic, 2016)

Symptomen (ZEHG, s.a.)
De symptomen van de zwangerschapsmisselijkheid kunnen erg verschillen per persoon.

Meest voorkomende klachten
– Periodes van misselijkheid met evt. overgeven
– Erg vermoeid zijn
– Minder eet- en drinklust
– Gevoelig zijn voor beweging (bij beweging wordt de misselijkheid heviger)
– Gevoeligheid voor geuren
– Je smaak van eten veranderd (minder zin in bepaalde voedingsmiddelen of juist zin in voedingsmiddelen die je normaal niet eet)
– Sneller de neiging tot kokhalzen
– Brandend maagzuur
– Overmatig speeksel

Normale misselijkheid vs. extreme misselijkheid
In de meeste gevallen is zwangerschapsmisselijkheid volkomen normaal, maar in sommige gevallen ontstaat er extreme misselijkheid. De misselijkheid gaat hierbij je hele leven beïnvloeden. Dit resulteert erin dat je niet (veel) meer kunt eten en drinken en uitgedroogd begint te raken. Zelfs een slokje water komt er vaak direct weer uit. Hierbij wordt dan ook vaak overmatig overgegeven. Dit noemen we hyperemesis gravidarum. Dit komt voor bij zo’n 0,5 tot 2% van alle zwangerschappen. Deze klachten zijn niet meer normaal. (ZEHG, s.a.)

Symptomen van hyperemesis gravidarum (NHS, 2015)
– Niet kunnen binnenhouden van vocht en/of voedsel
– Overmatig braken
– Donkere urine
– Niet kunnen plassen (gedurende meer dan 8 uur)
– Buikpijn
– Duizelig of slap worden bij opstaan
– Koorts
– Overgeven van bloed

Mocht je deze klachten herkennen is het dan ook zeer belangrijk om aan de bel te trekken bij je zorgverlener.

Wat kun je tegen zwangerschapsmisselijkheid doen?
De misselijkheid verdwijnt vaak nadat je de 4 maanden bereikt hebt, maar dit verschilt per persoon. Tot die tijd is het wel fijn als je wat vindt om de misselijkheid draaglijker te maken. Uiteraard is er ook medicatie mogelijk, maar mocht je natuurlijke remedies proberen: de volgende tips kunnen hierbij helpen.

1. Iets lichts eten voor je opstaat (bijvoorbeeld een cracker), zodat er iets in je maag zit voordat je op staat. (De verloskundige, s.a.)
2. Zorg ervoor dat je niet te vet,  te zout of te gasrijk eet. Dit kan er voor zorgen dat de misselijkheid verergerd. (De verloskundige, s.a.)
3. Eet en drink verspreid over de dag kleine beetjes. Dit gaat beter dan 3 grote maaltijden op 1 dag. En een lege maag kan ook voor misselijkheid zorgen. (De verloskundige, s.a.)
4. Zorg dat je voldoende rust. Juist door vermoeidheid kan de misselijkheid erger worden. (Minime, s.a.; NHS, 2015)
5. Koffie kan misselijkheid oproepen. Deze kun je dus beter even laten staan. (Mini me, s.a.)
6. Koude maaltijden werken vaak beter dan warme maaltijden. De geur van een warme maaltijd kan misselijkheid oproepen. (Mini me, s.a.; NHS, 2015)
7. Laat iemand anders voor je koken. Door de geuren tijdens het koken, kan het er voor zorgen dat de misselijkheid al opgeroepen wordt voordat je begint met eten. (NHS, 2015)
8. Draag comfortabele, niet knellende kleding. (Mini me, s.a.; NHS, 2015)
9. Gember! Gember kan helpen om de misselijkheid te verminderen. Gemberthee en capsules worden hiervoor het meeste gebruikt.
10. Acupunctuur! Uit onderzoek blijkt dat acupunctuur kan helpen tegen misselijkheid. (West, 2002)
11. Cola (geen light), zou mogelijk kunnen helpen tegen de misselijkheid.
12. Pepermunt. Ook pepermunt zou kunnen helpen om de misselijkheid tegen te gaan.

Aandachtspunt: let er op dat je voldoende blijft drinken!

Conclusie
Misselijkheid komt heel regelmatig voor tijdens de zwangerschap. Gelukkig zijn er allerlei kleine tips die er voor kunnen zorgen dat de misselijkheid beter te handelen is. Mocht de misselijkheid echt uit de hand lopen, bel dan je zorgverlener!

nausea.jpg
Bron: Alagich Katya @Flickr

Bronnen
De verloskundige (s.a.)
Gevonden op het internet op 18 mei 2017 via http://deverloskundige.nl/zwangerschap/subtekstpagina/195/misselijk/

Mayoclinic (2016)
Gevonden op het internet op 18 mei 2017 via http://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/pregnancy-week-by-week/expert-answers/nausea-during-pregnancy/faq-20057917

Mini me (s.a.)
Gevonden op het internet op 18 mei 2017 via https://www.minime.nl/artikelen/356/misselijkheid-tijdens-zwangerschap

NHS (2015)
Gevonden op het internet op 18 mei 2017 via http://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/pages/morning-sickness-nausea.aspx

St. Antonius Ziekenhuis (s.a.)
Gevonden op het internet op 18 mei 2017 via https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=33&ved=0ahUKEwiovPGRsfnTAhWJYVAKHdc-BD44HhAWCC4wAg&url=https%3A%2F%2Fwww.antoniusziekenhuis.nl%2Ffile%2F668%2Fdownload%3Ftoken%3DmZPFBiAf&usg=AFQjCNHa-ybDT–B_ejQkGK2JPIdD6sIyQ&sig2=p77cKk2VDcZ05wEGS-fhqw

West, Z. (2002) Acupuncture in pregnancy and childbirth. Elsevier.